عینک هوشمند متا؛ فناوری جدید یا ابزار نظارت؟

باشگاه خبرنگاران جوان - گروه غیرانتفاعی آلمانی هیت‌اید شکایت کیفری‌ای را علیه شرکت‌های متا، ری‌بن، اوکلی و چندین خرده‌فروش عینک نزد دفتر مرکزی مبارزه با جرایم اینترنتی آلمان ثبت کرده و خواستار ممنوعیت فروش عینک هوش مصنوعی متا با نام «ری‌بن متا وی‌فیر» شده است. این گروه معتقد است این عینک‌ها قوانین آلمان در حوزه مخابرات، خدمات دیجیتال و حفاظت از داده‌ها را نقض می‌کنند.

هیت‌اید می‌گوید عینک‌های هوش مصنوعی ری‌بن متا از عینک‌های معمولی «قابل تشخیص نیستند» و با توجه به این که تنها در آلمان ۴۱ میلیون نفر عینک می‌زنند، این محصول می‌تواند به «خشونت دیجیتال مبتنی بر تصویر» دامن بزند و «یک فناوری پایش به‌ویژه نامحسوس را در قالب یک شی روزمره پنهان کند».

رویکرد پراکنده به عکاسی در مکان‌های عمومی در اتحادیه اروپا

قوانین مربوط به عکاسی در اماکن عمومی در آلمان سخت‌گیرانه‌تر از بسیاری از کشور‌های دیگر اتحادیه اروپا است. گرفتن عکس و ویدئو از مناظر عمومی و رویداد‌های جمعی مجاز است، اما عکاسی یا فیلم‌برداری از افراد به صورت جداگانه بدون رضایت قبلی آنها ممنوع است.

در مقابل، در بسیاری از کشور‌های دیگر اروپایی عکاسی و فیلم‌برداری در مکان‌های عمومی از رهگذران مجاز است، به شرطی که این محتوا برای مقاصد مخرب یا تجاری یا اقدامات خودسرانه به نام اجرای عدالت استفاده نشود.

اتحادیه اروپا مدت‌ها است به خاطر رویکرد تکه‌تکه خود در اجرای قوانین حفاظت از داده مورد انتقاد است و به نظر می‌رسد عکاسی و فیلم‌برداری در اماکن عمومی نیز به یکی دیگر از نقاط مناقشه تبدیل شود.

دادخواست همراه

در صدر خواسته‌های این گروه در دادخواستش، ممنوعیت کامل فروش عینک‌های هوش مصنوعی ری‌بن متا در آلمان قرار دارد؛ ممنوعیتی که از نظر نظری می‌تواند پس از ارزیابی حقوقی میزان انطباق این محصول با قوانین آلمان اعمال شود.

دومین خواسته به ظاهر منطقی به نظر می‌رسد: تضمین ایمنی در مرحله طراحی و ساخت، به طوری که عینک‌ها «به روشنی قابل شناسایی» باشند.

این گروه پیشنهاد می‌کند دوربین‌ها با کد‌های رنگی مشخص شوند. این عینک‌ها هم‌اکنون به چراغ ال‌ای‌دی سفید داخلی مجهز هستند که هنگام عکاسی یا فیلم‌برداری کاربر، به طور مداوم چشمک می‌زند.

سومین خواسته، یعنی این که افراد آسیب‌دیده به حال خود رها نشوند، نیز جای چندانی برای مخالفت باقی نمی‌گذارد و به مشکلات عمیق‌تر و ریشه‌دارتری در حوزه اجرای قانون و حفاظت از حقوق افراد، چه در فضای واقعی و چه آنلاین، اشاره می‌کند.

خشونت علیه زنان

این گروه با اشاره به افزایش خشونت دیجیتال که اغلب زنان را هدف می‌گیرد، استدلال می‌کند که عینک‌های هوشمند باید به طور کامل ممنوع شوند.

موارد خشونت جسمی و روانی علیه زنان در اروپا واقعا رو به افزایش است و هوش مصنوعی و دیپ‌فیک‌ها لایه‌های تازه‌ای از تهدید‌های مربوط به حریم خصوصی و امنیت را به همراه آورده‌اند.

با این حال، داده‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد که اجرای قانون، چارچوب‌های حقوقی و حتی آگاهی عمومی از چگونگی حفاظت از حقوق فردی هنوز برای حفاظت از زنان کافی نیست و این شکاف نیز سال‌ها پیش از ظهور تجهیزات پوشیدنی هوشمند وجود داشته است.

در سال ۲۰۲۴ آلمان، فرانسه و سوئد بیشترین افزایش ثبت‌شده در موارد خشونت جنسی و تجاوز را گزارش کردند.

علاوه بر این، ۳۰ درصد از زنان در آلمان می‌گویند از سوی شریک عاطفی خود خشونت روانی را تجربه کرده‌اند، ۳۲ درصد از آزار جنسی در محل کار خبر می‌دهند و ۱۴ درصد نیز می‌گویند مورد تعقیب‌گری قرار گرفته‌اند. زنان کمی هم آزار آنلاین را گزارش می‌کنند یا از حقوق خود در این زمینه آگاه هستند.

بر اساس گزارشی از واحد اطلاعات اکونومیست در سال ۲۰۲۵، تنها یک نفر از هر چهار زن آزار آنلاین را گزارش می‌کند، فقط ۱۴ درصد آن را به مراجع قضایی و انتظامی اطلاع می‌دهند و ۷۸ درصد هم از گزینه‌های موجود برای مقابله با آزار و اذیت آنلاین، افشای هدفمند اطلاعات شخصی و جعل هویت بی‌اطلاع هستند.