مردم از حاشیه به متن؛ نسخه امام شهید برای ساختن سرمایه اجتماعی

باشگاه خبرنگاران جوان - سرمایه اجتماعی عبارت است از اعتماد، هنجار‌های مشترک و شبکه‌هایی که افراد را به یکدیگر پیوند می‌دهند، همان سرمایه‌ای که می‌تواند جامعه را برای اقدام مشترک و رسیدن به پیشرفت توانمند کند. از این منظر، مردم فقط مخاطب تصمیم‌های کشور نیستند.

در نگاه امام شهید، خودِ مردم مهم‌ترین سرمایه برای پیشرفت، حل مسائل و حفظ اقتدار کشورند؛ سرمایه‌ای که وقتی وارد میدان شود، از انتخابات تا اقتصاد و مدیریت بحران‌ها اثر خود را نشان می‌دهد.

سرمایه‌ای به نام مردم

در نگاه دینی به جامعه، مردم جایگاهی فراتر از حضور مقطعی در عرصه‌های سیاسی دارند. مشارکت اجتماعی زمانی معنا پیدا می‌کند که ظرفیت، توانایی و اراده مردم در اداره امور کشور به میدان بیاید. از همین منظر، حضور مردم در انتخابات، خدمت‌رسانی، مقابله با مشکلات داخلی و حضور در صحنه‌های حساس کشور، فقط مجموعه‌ای از رفتار‌های پراکنده نیست؛ بلکه بخشی از قدرت ملی و نشانه‌ای از نقش‌آفرینی واقعی جامعه در سرنوشت خود است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بیانیه گام دوم انقلاب، مشارکت مردم را در عرصه‌های مختلف از جمله انتخابات، مقابله با ناآرامی‌های داخلی و حضور در صحنه‌های ملی موردتوجه قرار داده و بر نقش‌آفرینی مردم در مسیر انقلاب و اداره کشور تأکید کرده است.

انتخابات؛ میدان انتخاب و اقتدار

در این نگاه، انتخابات تنها انداختن یک رأی به صندوق نیست؛ فرصتی است برای انتخاب افراد توانمند و مسئولانی که بتوانند مسائل کشور را مدیریت کنند. آیت‌الله خامنه‌ای در ۲ اسفند ۱۳۹۸ تأکید می‌کنند: «انتخابات متضمن منافع ملّی کشور است» و مشارکت مردم را با منافع ملی گره می‌زند. همچنین در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۶، درباره اهمیت حضور مردم در انتخابات تصریح می‌کنند: «حضور در انتخابات حفظ اقتدار کشور است». از این زاویه، مشارکت انتخاباتی هم یک حق و هم یک مسئولیت اجتماعی است؛ حضوری که می‌تواند در تعیین مسیر مدیریت کشور و انتخاب افراد شایسته اثرگذار باشد.

اقتصاد بدون مردم پیش نمی‌رود

نسخه مشارکت، اما به سیاست محدود نمی‌شود. اقتصاد نیز زمانی می‌تواند حرکت کند که مردم از تماشاگر به بازیگر تبدیل شوند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در اول فروردین ۱۳۹۶ با تأکید بر نقش مردم در اقتصاد، مشارکت عمومی را برای پیشرفت اقتصادی ضروری می‌داند و بر مردمی‌بودن فعالیت اقتصادی تأکید می‌کند. این نگاه، ظرفیت‌های مردم را فقط به سرمایه مالی محدود نمی‌کند؛ توانایی، ابتکار، نیروی انسانی، جوانان و افراد صاحب‌فکر نیز بخشی از سرمایه‌ای هستند که می‌توانند برای حل مسائل اقتصادی و دیگر مشکلات کشور به کار گرفته شوند. حتی در مبارزه با فساد و مقابله با امتیازات ویژه نیز حضور و نظارت مردم می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد؛ موضوعی که آیت‌الله خامنه‌ای در ۱۹ تیر ۱۴۰۰ بر آن تأکید کرده است.

دولت قوی، مردم توانمند

مشارکت مردم زمانی به نتیجه می‌رسد که ظرفیت‌های آنان واقعاً در تصمیم‌گیری و حل مسائل به کار گرفته شود. در این چارچوب، حل مشکلات سیاسی، اقتصادی و حتی مسائل مرتبط با حوزه‌های دفاعی و اجتماعی، نیازمند استفاده از توان جامعه است.

آیت‌الله خامنه‌ای در اردیبهشت ۱۳۹۹ نیز بر این نکته تأکید دارند که بدون مشارکت مردم، اداره و پیشبرد اقتصاد کشور ممکن نیست و باید استعدادها، ابتکار‌ها و ظرفیت‌های مردم وارد میدان شوند. این نگاه، دولت و مردم را در برابر یکدیگر قرار نمی‌دهد؛ بلکه بر همکاری میان آنها برای حل مسائل کشور تأکید می‌کند.

فضای مجازی؛ میدان تازه مشارکت

با گسترش فضای مجازی، بخش مهمی از مشارکت اجتماعی نیز به این عرصه منتقل شده است؛ بنابراین نحوه مدیریت این فضا می‌تواند بر انگیزه و میزان حضور مردم در عرصه‌های مختلف اثرگذار باشد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در ۳ فروردین ۱۳۹۹ با تأکید بر اهمیت قدرت کشور در فضای مجازی می‌گوید: «قوّت در فضای مجازی حیاتی است»

در این نگاه، فضای مجازی صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه می‌تواند بر آگاهی عمومی، مشارکت انتخاباتی و حتی قدرت و امنیت ملی اثر بگذارد. از همین رو، مدیریت صحیح این عرصه و ایجاد فضای اعتماد و انگیزه برای حضور مردم، بخشی از مسیر تقویت مشارکت اجتماعی است.

مردم؛ از حضور تا اثرگذاری

در نهایت، تصویر ترسیم‌شده از مشارکت اجتماعی، تصویری از مردمی است که قرار نیست فقط در بزنگاه‌ها فراخوانده شوند. مردم باید در اقتصاد، انتخابات، نظارت، حل مسائل و عرصه‌های مختلف اجتماعی فرصت نقش‌آفرینی داشته باشند. هرچه این ظرفیت بیشتر به رسمیت شناخته شود و حضور مردم از یک مشارکت مقطعی به یک نقش مستمر تبدیل شود، سرمایه اجتماعی نیز امکان بیشتری برای تقویت پیدا می‌کند.

در این چارچوب، انتخابات، اقتصاد، فضای مجازی و حضور در صحنه‌های حساس کشور، میدان‌های جدا از هم نیستند؛ همه آنها به یک نقطه می‌رسند: مردم، وقتی فرصت نقش‌آفرینی واقعی پیدا کنند، خود به یکی از مهم‌ترین منابع قدرت و پیشرفت کشور تبدیل می‌شوند.

منبع: فارس