دامی عمیق‌تر از نتانیاهو؛ انتخابات برای تغییر چهره، نه تغییر مسیر

باشگاه خبرنگاران جوان - انتخابات اکتبر ممکن است به سلطه بنیامین نتانیاهو پایان دهد، اما بعید است پایان سیاستی باشد که جنگ، اشغال و برتری نظامی را به ستون‌های اصلی قدرت اسرائیل تبدیل کرده است؛ زیرا رقبای او نیز از همان اجماع امنیتی می‌آیند.

نتانیاهو؛ مسئله‌ای بزرگ‌تر از یک نخست‌وزیر

انحلال کنست در ۱۷ ژوئیه و برگزاری انتخابات سراسری در ۲۷ اکتبر، اسرائیل را وارد رقابتی کرده که نتیجه آن می‌تواند به یکی از طولانی‌ترین دوره‌های نخست‌وزیری این کشور پایان دهد. اما مسئله اصلی فقط سرنوشت بنیامین نتانیاهو نیست؛ انتخابات قرار است درباره آینده نظمی تصمیم بگیرد که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ وارد عمیق‌ترین بحران امنیتی و سیاسی خود شد.

این انتخابات نخستین انتخابات پس از عملیات «طوفان الاقصی» است؛ عملیاتی که دکترین امنیتی اسرائیل را درهم شکست و جنگ‌هایی را در غزه، لبنان و ایران به دنبال داشت. بنابراین، رأی‌دهندگان اسرائیلی در شرایطی پای صندوق می‌روند که جنگ، بحران نهادی، اختلاف بر سر خدمت نظامی حریدی‌ها و شکاف‌های اجتماعی، سیاست داخلی را تحت تأثیر قرار داده است.

نظرسنجی‌ها از رقابت نزدیک حزب «یشار» به رهبری «گادی آیزنکوت» با حزب «لیکود» بنیامین نتانیاهو خبر میدهند؛ درواقع نظرسنجی‌ها از جابه‌جایی میان احزاب حکایت دارند، اما نشانه چندانی از شکل‌گیری یک اکثریت عملی برای تشکیل دولت وجود ندارد.

نظرسنجی شبکه ۱۲ اسرائیل که در ژوئیه منتشر شد، حزب «یشار» به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش، را با ۲۴ کرسی در جایگاه نخست قرار داد؛ یک کرسی بالاتر از لیکود با ۲۳ کرسی. آیزنکوت همچنین در پاسخ به این پرسش که چه کسی برای نخست‌وزیری مناسب‌تر است، با ۴۳ درصد در برابر ۳۷ درصد از نتانیاهو پیش بود.

نظرسنجی‌های بعدی توازن را تغییر داده‌اند، اما روند مشخصی ایجاد نکرده‌اند. نظرسنجی ماه اوت روزنامه هاآرتص، «یشار» را با ۲۳ کرسی و لیکود را با ۲۲ کرسی نشان داد، در حالی که بلوک ضدنتانیاهو پس از آنکه حزب «خانه صهیونیستی» نتوانست از حدنصاب انتخاباتی عبور کند، به ۵۸ کرسی کاهش یافت.

نظرسنجی روزنامه معاریو در ژوئیه نتیجه متفاوتی داشت و ۶۲ کرسی را برای اپوزیسیون، ۴۸ کرسی را برای ائتلاف نتانیاهو و ۱۰ کرسی باقی‌مانده را برای احزاب عرب پیش‌بینی کرد. اما هنوز هیچ اردوگاهی مسیر روشنی برای دستیابی به اکثریت ۶۱ کرسی ندارد. حتی پیروزی انتخاباتی نیز لزوماً به معنای توانایی تشکیل دولت نیست.

بحران نتانیاهو؛ شکست‌هایی که انباشته شدند

نتانیاهو توانست پس از بزرگ‌ترین شکست امنیتی اسرائیل در دهه‌های اخیر، دولت خود را حفظ کند. حتی ورود بنی گانتس و حزب «وحدت ملی» به دولت اضطراری، برای مدتی به او پوشش سیاسی داد. اما این بقای سیاسی هزینه سنگینی داشته است. لیکود که در انتخابات ۲۰۲۲، ۳۲ کرسی به دست آورده بود، اکنون در نظرسنجی‌ها عمدتاً در محدوده ۲۰ تا ۲۵ کرسی قرار دارد.

عادل شادید، تحلیلگر سیاسی، و دکتر «سعد نمر»، استاد علوم سیاسی دانشگاه بیرزیت، این کاهش را نتیجه مجموعه‌ای از بحران‌های انباشته می‌دانند. یکی از مهم‌ترین آنها، محاکمه فساد نتانیاهو است. او به اتهام رشوه، کلاهبرداری و نقض اعتماد عمومی محاکمه می‌شود؛ اتهاماتی که رد کرده است. در کنار آن، تلاش دولت برای محدود کردن قدرت دستگاه قضایی، بحران مشروعیت او را تشدید کرده است.

مسئله دیگر، اتحاد با احزاب حریدی است. در شرایطی که جنگ‌های چندساله، نیروهای ذخیره را به شکل گسترده بسیج کرده، مطالبه این احزاب برای حفظ معافیت‌های گسترده از خدمت نظامی بیش از گذشته به موضوعی مناقشه‌برانگیز تبدیل شده است. اما شاید مهم‌ترین ضربه، شکست در تحقق اهداف جنگی باشد. نمر در این باره به صراحت می‌گوید: نتانیاهو «در دستیابی به اهدافی که طی سه سال گذشته به مردم وعده داده بود، شکست خورده است». حماس نابود نشده، جبهه شمالی امنیت وعده‌داده‌شده را ایجاد نکرده و جنگ ۴۰ روزه علیه ایران نیز بدون پیروزی قاطعی که نتانیاهو وعده داده بود، با آتش‌بس پایان یافته است.

آیزنکوت؛ تغییر در مدیریت، نه گسست از جنگ

گادی آیزنکوت اکنون مهم‌ترین رقیب نتانیاهوست؛ رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۵ حزب «یشار» را تأسیس کرد و توانست خود را به‌عنوان گزینه‌ای برای رأی‌دهندگانی معرفی کند که از نتانیاهو خسته‌ هستند، اما همچنان نمی‌خواهند از اجماع امنیتی اسرائیل فاصله بگیرند. تصویر آیزنکوت بر سابقه نظامی، خویشتن‌داری و تجربه شخصی جنگ استوار است. اما معرفی او به‌عنوان یک «میانه‌رو» نیازمند احتیاط است. او در ماه‌های نخست جنگ غزه عضو کابینه جنگ نتانیاهو بود و با «دکترین ضاحیه» مبتنی بر استفاده از نیروی قهری گسترده ارتباط دارد.

در واقع، اختلاف آیزنکوت با نتانیاهو بیشتر بر سر راهبرد، مسئولیت‌پذیری و مدیریت جنگ است تا گسست از سیاست صهیونیستی در قبال فلسطینی‌ها و منطقه. به همین دلیل، توصیف نمر از انتخابات اهمیت ویژه‌ای دارد؛ «این رقابتی میان راست و راست است.» آیزنکوت ممکن است جای نتانیاهو را بگیرد، اما نشانه روشنی وجود ندارد که با ورود او به قدرت، سیاست اشغال، برتری نظامی و استفاده از زور در منطقه کنار گذاشته شود.

اپوزیسیونی که فقط بر سر نتانیاهو متحد است

مشکل اردوگاه مخالف نتانیاهو، تنها کمبود کرسی نیست؛ اختلاف بر سر آینده نیز وجود دارد. آیزنکوت، نفتالی بنت، یائیر لاپید، آویگدور لیبرمن و یائیر گولان از حوزه‌های رأی مشابهی تغذیه می‌کنند و در حالی که بر ضرورت کنار زدن نتانیاهو توافق دارند، درباره دولت پس از او اختلاف دارند.

به تعبیر «عادل شادید»، با «چندین اپوزیسیون» روبه‌رو هستیم، نه یک اپوزیسیون واحد. اختلاف‌ها از دین و دولت و خدمت نظامی تا اقتصاد، قدرت قضایی و نحوه توزیع منابع عمومی امتداد دارد. حتی درباره فلسطین، لبنان و ایران نیز فاصله دولت و مخالفان آن چندان زیاد نیست.

لاپید، یکی از جدی‌ترین رقبای داخلی نتانیاهو، از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران حمایت کرد و خواستار نابودی برنامه‌های موشکی و هسته‌ای ایران و، در صورت امکان، رهبری این کشور شد. این واقعیت نشان می‌دهد تغییر دولت الزاماً به معنای تغییر رویکرد منطقه‌ای اسرائیل نیست.

انتخابات اکتبر؛ تغییر نخست‌وزیر یا تداوم یک نظم؟

احزاب فلسطینی داخل خط سبز نیز ممکن است در این انتخابات نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند. نظرسنجی‌ها حدود ۱۰ کرسی برای آنها پیش‌بینی می‌کنند و در شرایطی که بسیاری از احزاب صهیونیست از اتکا به آنها برای تشکیل دولت خودداری می‌کنند، معادله‌ای متناقض شکل گرفته است؛ آرای فلسطینی‌ها ممکن است برای شکست نتانیاهو ضروری باشد، اما مشارکت سیاسی آنها همچنان به‌عنوان تهدید معرفی می‌شود.

نمر معتقد است احزاب عرب هر دو اردوگاه اصلی را دشمن منافع فلسطینی‌ها می‌دانند. مشارکت «منصور عباس» در ائتلاف بنت-لاپید نیز نتوانست این شکاف را برطرف کند و در میان رأی‌دهندگان فلسطینی اختلاف ایجاد کرد. در نهایت، انتخابات اکتبر ممکن است یکی از این سه نتیجه را رقم بزند: بن‌بست و انتخابات دوباره؛ دولت شکننده نتانیاهو؛ یا دولت ضعیف اپوزیسیون که بر سر خدمت نظامی، دین، رهبری و رابطه با احزاب عرب دچار اختلاف شود.

در هر سه سناریو، مسئله از یک فرد فراتر می‌رود. حمایت از سلطه نظامی، سلب حقوق فلسطینی‌ها و جنگ در منطقه فقط به نتانیاهو محدود نیست؛ این عناصر در هر دو اردوگاه سیاسی حضور دارند. بنابراین، ممکن است نتانیاهو از قدرت کنار برود، اما نظامی که امکان سه دهه حکمرانی او را فراهم کرد، در برگه رأی انتخابات نیست. انتخابات اکتبر شاید نخست‌وزیر اسرائیل را تغییر دهد؛ اما تا زمانی که جنگ و اشغال همچنان بخشی از اجماع سیاسی باقی بمانند، تغییر چهره لزوماً به معنای تغییر مسیر نخواهد بود.

منبع: قدس آنلاین