رمزگشایی از «هدیه» آمریکایی‌ها به ایران در جنگ

باشگاه خبرنگاران جوان - در میان بقایای جنگنده F-15 آمریکایی که در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه آمریکا علیه ایران سرنگون شد، یک غنیمت متفاوت به دست آمده است؛ GAU-5A، سلاحی که آمریکا برای یکی از سخت‌ترین لحظات زندگی خلبانانش طراحی کرده بود؛ لحظه‌ای که جنگنده از دست رفته و خلبان باید پس از اجکت (خروج اضطراری)، در منطقه دشمن برای زنده ماندن منتظر رسیدن نیرو‌های نجات بماند.

تصویر این سلاح در میان تجهیزات به‌جامانده از جنگنده آمریکایی، جزئیاتی قابل توجه از تجهیزات همراه خلبانان این کشور را آشکار می‌کند؛ یک تفنگ جمع‌وجور که قرار نیست در جریان پرواز عادی مورد استفاده قرار گیرد، بلکه برای روز سقوط جنگنده در نظر گرفته شده است.

نیروی هوایی آمریکا GAU-5A را با عنوان سلاح دفاع شخصی خدمه پروازی (Aircrew Self Defense Weapon) معرفی کرده است؛ سلاحی ۵.۵۶ میلی‌متری که بر پایه M4 Carbine ساخته شده و هدف از طراحی آن، افزایش قدرت آتش خدمه هواگرد‌های سرنگون‌شده تا زمان رسیدن تیم جست‌و‌جو و نجات بوده است. اکنون، اما یکی از همین سلاح‌ها، به جای آنکه در دست خلبان آمریکایی پس از اجکت قرار بگیرد، از لاشه همان پرنده متجاوز به دست ایران رسیده است.

سلاحی برای روزی که جنگنده سقوط می‌کند

منطق طراحی GAU-5A ساده، اما مهم است. خلبان یک جنگنده پیشرفته مانند F-۱۵ تا زمانی که در کابین قرار دارد، به رادار، سامانه‌های ارتباطی، تسلیحات و قدرت تحرک هواگرد خود متکی است؛ اما با سقوط جنگنده و اجکت، همه این مزیت‌ها در چند ثانیه از بین می‌رود. خلبان روی زمین باقی می‌ماند و ممکن است فاصله زیادی با نیرو‌های خود داشته باشد. در چنین شرایطی، مهم‌ترین مسئله تا رسیدن تیم نجات، بقا است. GAU-5A دقیقاً برای همین فاصله زمانی ساخته شده است.

نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده که این سلاح برای خدمه سرنگون‌شده طراحی شده تا در زمان انتظار برای نجات، قدرت آتش بیشتری در اختیار داشته باشند. این سلاح در کیت بقای صندلی‌های اجکت ACES II قرار می‌گیرد؛ بنابراین از ابتدا باید با محدودیت شدید فضا و وزن سازگار می‌شد. به همین دلیل، GAU-5A یک M4 معمولی نیست؛ آمریکایی‌ها یک سلاح مبتنی بر M4 را برای یک مأموریت کاملاً متفاوت و یک فضای بسیار محدود بازطراحی کردند.

یک M4 که باید داخل صندلی اجکت جا شود

اسلحه GAU-5A یک تفنگ ۵.۵۶ میلی‌متری با وزن حدود ۷ پوند، معادل ۳.۲ کیلوگرم است. نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده این سلاح برای اصابت به هدفی در ابعاد انسان در فاصله حدود ۲۰۰ متر طراحی شده است. مهم‌ترین ویژگی آن، عدد کالیبر یا وزن نیست؛ بلکه قابلیت فشرده‌سازی و آماده‌سازی سریع است.

سلاح از قسمت Upper Receiver جدا می‌شود تا بتوان آن را در کیت صندلی اجکت قرار داد. در صورت نیاز، خلبان می‌تواند بدون استفاده از ابزار، قطعات آن را در حدود ۳۰ ثانیه به یکدیگر متصل و سلاح را آماده استفاده کند. همچنین برای کاهش حجم و وزن، GAU-5A بدون تجهیزات اپتیکی ارائه شده و خلبان از سایت‌های مکانیکی آن استفاده می‌کند.

این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها هنگام طراحی GAU-5A با یک مسئله مشخص روبه‌رو بوده‌اند: چگونه یک سلاح با قدرت آتش مناسب را به اندازه‌ای کوچک و سبک تبدیل کنند که بتوان آن را در تجهیزات بقای خلبان قرار داد، بدون آنکه در لحظه نیاز، قابلیت استفاده سریع خود را از دست بدهد. پاسخ این مسئله، همان چیزی است که GAU-5A را از یک M4 معمولی متمایز می‌کند.

ساخت ۲۷۰۰ قبضه برای خدمه هوایی آمریکا

نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده است که از فوریه ۲۰۱۸ تا ژانویه ۲۰۲۰، حدود ۲۷۰۰ قبضه از اسلحه GAU-5A به خدمه هوایی تحویل داده شده است. هزینه توسعه و وارد کردن این سامانه به خدمت نیز حدود ۲.۶ میلیون دلار اعلام شده بود. آمریکا این برنامه را پاسخی به یک نیاز عملیاتی فوری برای افزایش بقاپذیری خدمه سرنگون‌شده معرفی کرده است.

آمریکا برای سناریویی که ممکن است تنها چند دقیقه پس از اصابت به یک جنگنده اتفاق بیفتد، یک سلاح اختصاصی طراحی و وارد چرخه عملیاتی کرده است، اما، حالا یکی از همین سلاح‌ها در طرف دیگر ماجرا قرار گرفته است.

غنیمتی که ارزشش از یک اسلحه بیشتر است

ماجرای GAU-5A برای ایران فقط به غنیمت گرفتن یک قبضه سلاح آمریکایی ختم نمی‌شود؛ اهمیت واقعی آن از جایی آغاز می‌شود که یک غنیمت میدان نبرد می‌تواند به منبعی برای شناخت فناوری دشمن تبدیل شود. در واقع، زنجیره این غنیمت از لحظه اصابت به F-15 پایان نیافته است؛ جنگنده سرنگون شده، تجهیزات همراه آن به دست ایران رسیده و حالا همان تجهیزات می‌توانند در اختیار متخصصانی قرار بگیرند که به دنبال شناخت دقیق‌تر فناوری به‌کاررفته در آنها هستند.

یک نمونه واقعی از یک محصول نظامی، اطلاعاتی با خود دارد که از روی عکس، کاتالوگ یا مشخصات عمومی نمی‌توان به همه آن دست یافت. در مورد GAU-5A، بخش مهمی از این اطلاعات به همان مسئله‌ای مربوط می‌شود که طراحان آمریکایی برای حل آن تلاش کرده‌اند؛ چگونه می‌توان یک سلاح مؤثر را سبک، فشرده، قابل جداسازی و سریع‌المونتاژ کرد؟ متخصصان با بررسی یک نمونه واقعی می‌توانند ساختار و آرایش قطعات، نحوه اتصال بخش‌های جداشونده، کیفیت ساخت، مواد مورد استفاده و راهکار‌های مهندسی به‌کاررفته برای کاهش حجم و وزن را مطالعه کنند.

این اطلاعات به خودی خود به معنای امکان ساخت یک نمونه مشابه نیست؛ اما می‌تواند داده مهندسی مستقیم در اختیار پژوهشگران قرار دهد؛ داده‌ای که در فرآیند تحقیق و توسعه دفاعی ارزشمند است. اینجا سابقه ایران در بررسی، بازطراحی و توسعه تجهیزات خارجی اهمیت پیدا می‌کند. قدرت فقط در سرنگون کردن پرنده دشمن خلاصه نمی‌شود؛ بخشی از قدرت آنجاست که یک کشور بتواند دستاورد میدان نبرد را به شناخت، تجربه و در نهایت دانش فنی تبدیل کند.

به بیان دیگر، ارزش این غنیمت تنها در این نیست که «چه سلاحی» به دست آمده؛ بلکه در این است که «چگونه ساخته شده است و دقیقاً همین «چگونه» است که می‌تواند برای مهندسی و تحقیق و توسعه اهمیت داشته باشد.

سلاح پیشرفته آمریکایی؛ از ابزار بقا تا سند شکست

اسلحه GAU-5A در ابتدا برای یک سناریوی مشخص طراحی شد: جنگنده سقوط می‌کند، خلبان اجکت می‌کند، روی زمین فرود می‌آید و تا رسیدن نیرو‌های نجات باید از خود دفاع کند. اما درباره نمونه‌ای که از لاشه F-15 به دست آمده، این سناریو به شکل دیگری پایان یافته است.

سلاحی که قرار بود پس از سقوط جنگنده، ابزار بقای خلبان آمریکایی باشد، پیش از آنکه به دست او برسد، همراه با همان جنگنده به غنیمت طرف مقابل درآمده است. همین نقطه، GAU-5A را از یک قبضه تفنگ معمولی به یک غنیمت قابل توجه تبدیل می‌کند؛ زیرا این سلاح همزمان دو روایت را در خود دارد: روایت آمادگی آمریکا برای نجات خدمه در صورت سقوط و روایت به‌دست آمدن تجهیزات همراه یک جنگنده سرنگون‌شده.

از یک طرف، این سلاح نشان می‌دهد ارتش آمریکا برای حتی چند دقیقه پس از سقوط یک جنگنده نیز سناریوی بقا را پیش‌بینی کرده است؛ از طرف دیگر، حضور آن در میان بقایای F-15 نشان می‌دهد که در میدان نبرد، حتی تجهیزات پشتیبان و اضطراری یک پرنده پیشرفته نیز می‌توانند در صورت سرنگونی، به غنیمت طرف مقابل تبدیل شوند؛ و برای ایران، این غنیمت یک ارزش دیگر هم دارد: یک نمونه واقعی از طراحی آمریکایی که می‌توان آن را از نزدیک دید، اندازه گرفت، بررسی کرد و از منطق مهندسی پشت آن شناخت به دست آورد.

در جنگ، همیشه بزرگ‌ترین غنیمت، بزرگ‌ترین قطعه نیست بلکه گاهی یک سلاح کوچک که در گوشه‌ای از کیت بقای خلبان قرار گرفته، می‌تواند بخشی از فناوری و تفکر مهندسی دشمن را آشکار کند.

اسلحه GAU-5A برای روزی ساخته شد که خلبان آمریکایی جنگنده‌اش را از دست می‌دهد؛ اما حالا، پس از سقوط F-15، خود این سلاح هم به غنیمتی از همان جنگنده تبدیل شده است؛ غنیمتی کوچک در اندازه، اما قابل توجه در ارزش فنی و اطلاعاتی.

منبع: فارس