نبرد والدین با مرد عنکبوتی؛ ممنوعیت یا مدیریت؟

باشگاه خبرنگاران جوان - «مامان، ببین من هم می‌خوام مثل مرد عنکبوتی از اینجا بپرم!» جمله‌ای است که این روز‌ها بسیاری از والدین می‌شنوند. گاهی فقط یک بار تماشای یک انیمیشن یا فیلم ابرقهرمانی کافی است تا کودک به آن شخصیت دل ببندد، لباسش را بخواهد، حرکاتش را تقلید کند و حتی در غیاب والدین، یواشکی دوباره سراغ همان کارتون برود. اما آیا این علاقه طبیعی است یا باید نگران شد؟

روان‌شناسان کودک می‌گویند علاقه به ابرقهرمان‌هایی مانند مرد عنکبوتی، در سنین کودکی پدیده‌ای طبیعی است. کودک در این سن هنوز مرز خیال و واقعیت را به طور کامل تشخیص نمی‌دهد و شخصیت‌هایی را دوست دارد که شجاع، قدرتمند و ناجی دیگران هستند. بنابراین، مسئله اصلی علاقه به یک شخصیت کارتونی نیست؛ بلکه شیوه مواجهه والدین با این علاقه است.

ممنوعیت؛ راه‌حلی که نتیجه معکوس دارد

واکنش نخست بسیاری از والدین، حذف کامل کارتون یا ممنوع کردن آن است؛ اما متخصصان معتقدند ممنوعیت مطلق، به‌ویژه زمانی که بدون توضیح باشد، می‌تواند جذابیت آن شخصیت را برای کودک بیشتر کند. در چنین شرایطی، بعضی کودکان برای دیدن دوباره کارتون، به تماشای پنهانی یا اصرار‌های مداوم روی می‌آورند.

کارشناسان توصیه می‌کنند به جای استفاده از جملاتی مانند «دیگر حق نداری مرد عنکبوتی ببینی»، والدین درباره دلیل علاقه کودک با او گفت‌و‌گو کنند. پرسیدن سؤال‌های ساده‌ای مانند «چه چیزی در مرد عنکبوتی را دوست داری؟» به والدین کمک می‌کند بفهمند کودک مجذوب قدرت، شجاعت، لباس یا کمک کردن او شده است. وقتی انگیزه کودک شناخته شود، هدایت علاقه او آسان‌تر خواهد بود.

وقتی قهرمان خیالی، جای قهرمان واقعی را می‌گیرد

اگر یک کودک پنج‌ساله در اطرافتان باشد که این روز‌ها مرد عنکبوتی می‌بیند، احتمالاً بار‌ها این سؤال‌ها را از او شنیده‌اید؛ «مرد عنکبوتی از همه قوی‌تره؟»، «سوپرمن از مرد عنکبوتی قوی‌تره؟»، «من هم بزرگ شوم مثل مرد عنکبوتی به همه کمک می‌کنم.» در این سن، کودک معیار قدرت، شجاعت و حتی خوب بودن را با همان شخصیت محبوبش می‌سنجد و طبیعی است که مرد عنکبوتی به الگوی ذهنی او تبدیل شود.

از همین‌جا نگرانی بسیاری از والدین آغاز می‌شود؛ اینکه نکند یک شخصیت خیالی، جای قهرمان‌های واقعی را در ذهن کودک بگیرد. روان‌شناسان می‌گویند راه‌حل، حذف مرد عنکبوتی یا دیگر ابرقهرمان‌ها نیست، بلکه باید به‌تدریج قهرمان‌های واقعی را هم وارد دنیای کودک کرد.

 آتش‌نشان‌ها، امدادگران، پرستاران، پزشکان، پلیس و حتی معلم‌ها، هر روز در دنیای واقعی به انسان‌ها کمک می‌کنند و جان آنها را نجات می‌دهند. اگر والدین درباره این افراد برای کودک قصه بگویند، فیلم‌ها و انیمیشن‌های مناسب سن او را با محوریت این مشاغل انتخاب کنند و درباره کار‌های ارزشمندشان صحبت کنند، کودک به‌تدریج یاد می‌گیرد که قهرمان بودن فقط به داشتن قدرت‌های خارق‌العاده نیست.

تو که مردعنکبوتی نیستی!

شاید یک روز ببینید کودکتان روی مبل ایستاده و می‌گوید: «نگاه کن، می‌خواهم مثل مرد عنکبوتی بپرم!» یا با یک تکه نخ، خودش را در نقش این ابرقهرمان تصور می‌کند. چنین رفتار‌هایی در کودکان طبیعی است؛ آنها هنوز مرز میان خیال و واقعیت را به‌طور کامل نمی‌شناسند و دوست دارند توانایی‌های قهرمان محبوبشان را تجربه کنند.

اما در همین موقعیت، یکی از رایج‌ترین اشتباهات والدین اتفاق می‌افتد. بسیاری با عجله می‌گویند: «تو که مرد عنکبوتی نیستی، این کار را نکن!» در حالی که روان‌شناسان معتقدند این جمله، ناخواسته به شخصیت خیالی کودک رسمیت می‌دهد؛ گویی مرد عنکبوتی واقعاً وجود دارد و فقط کودک، او نیست.

به جای این واکنش، بهتر است با زبانی ساده به کودک توضیح دهید که مرد عنکبوتی یک شخصیت داستانی است و کار‌هایی که در فیلم انجام می‌دهد واقعی نیست. می‌توانید بگویید: «این‌ها الکی و ساختگی هستند. آدم‌ها اگر از این ارتفاع بپرند یا بخواهند این کار‌ها را انجام بدهند، ممکن است آسیب ببینند.» این توضیح، بدون خراب کردن دنیای خیال کودک، مرز میان واقعیت و داستان را برای او روشن می‌کند.

پس از آن، هیجان کودک را به مسیر‌های امن هدایت کنید. اگر دوست دارد قهرمان باشد، او را به بازی‌های حرکتی، دویدن، پارک، ژیمناستیک یا بازی‌های نقش‌آفرینی تشویق کنید؛ جایی که بتواند احساس قدرت و شجاعت را تجربه کند، بدون اینکه خودش را در معرض خطر قرار دهد. هدف این نیست که دنیای خیال را از کودک بگیریم، بلکه باید به او یاد بدهیم که قهرمان بودن در دنیای واقعی، با انجام کار‌های خطرناک به دست نمی‌آید.

منبع: فارس