چطور به شیعیان گفتند امام زمان (عج) هست، اما دیده نمی‌شود؟

باشگاه خبرنگاران جوان - تولد پنهان، وکلای سری، ۴۰ عقیقه و یک عمه‌ی شاهد؛ این موارد راه‌حل‌های امام عسکری (ع) برای گفتن یک حقیقت بزرگ بود: امام هست ولی دیده نمی‌شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا نصوری معاون بنیاد حضرت مهدی (عج)  به تشریح سازمان‌دهی «شبکه وکالت» در دوران امام حسن عسکری (ع)، اقدامات امنیتی برای پنهان‌ماندن تولد و جان حضرت مهدی (عج)، و نقش این شبکه در انتقال‌پیام امامت و زمینه‌سازی برای غیبت کبری پرداخت.

شبکه وکالت در زمان امام عسکری (ع)؛ تخصصی‌تر و راهبردی‌تر از دوره‌های قبل

معاون بنیاد حضرت مهدی (عج) ابتدا توضیح داد که سازمان وکالت از زمان امام صادق (ع) طراحی شد؛ چراکه دسترسی به امام دشوار و شیعیان در مناطق مختلف پراکنده بودند. این روند در زمان امام کاظم (ع) به‌دلیل حبس‌های مکرر آن حضرت تشدید شد و در عصر امام رضا (ع) با گسترش دامنه تشیع و ورود ایشان به ایران، مأموریت‌های جدیدی مثل مبارزه با جریان‌های انحرافی به آن افزوده شد

وی ادامه داد: تفاوت اصلی در دوره امام حسن عسکری (ع) بود. ایشان در سخت‌ترین شرایط خفقان عباسی زندگی می‌کردند؛ به‌گونه‌ای که تمام عمر را در سامرا سپری کردند و هر دوشنبه و پنجشنبه ناچار بودند به دارالخلافه بروند تا خود را معرفی کنند و در همان مسیر، هرکس به ایشان ارادت نشان می‌داد، دستگیر می‌شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین نصوری یادآور شد: در چنین فضایی، امام عسکری (ع) شبکه وکالت را تخصصی‌تر کردند؛ یعنی برخی وکلا فقط مسئول امور مالی و نذورات بودند، برخی برای هدایت و جهت‌دهی فکری مردم و گروهی برای مناظرات علمی. همچنین ایشان مردم را به علما و فقهایی مثل احمد بن اسحاق قمی، ابن مهزیار اهوازی و عثمان بن سعید ارجاع می‌دادند تا جامعه برای دوران پس از غیبت آماده شود.

به گفته معاون بنیاد حضرت مهدی (عج)، این دوره «بسیار سخت‌تر و راهبردی‌تر» از دوره‌های پیشین بود.

تدابیر امنیتی برای پنهان‌ماندن تولد و جان فرزند؛ نقش کلیدی «نواب اربعه»

وی در پاسخ به این پرسش که امام عسکری (ع) چگونه تولد و جان فرزند خود را مخفی نگه داشتند، گفت: مهم‌ترین اصل، انتخاب افراد امین و مورد اعتماد بود. امام همزمان با معرفی وکلای راستین، افراد خائن و مدعیان دروغین را نیز رسوا می‌کردند و مأموریت‌های ویژه‌ای به وکلای خاص می‌سپردند که باید کاملاً سری انجام می‌شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین نصوری تأکید کرد که زمینه‌سازی برای نواب اربعه (چهار نائب خاص در غیبت صغری) دقیقاً از همین دوران شروع شد. افرادی مثل عثمان بن سعید که خود وکیل امام بود و حتی فرزند امام را به برخی از خواص مانند احمد بن اسحاق قمی نشان داد، حلقه اتصال میان امام و جامعه شدند.  

معاون بنیاد حضرت مهدی (عج) مطرح کرد: حکیمه خاتون (عمه امام) نقشی بی‌نظیر در شاهد بودن بر تولد و معرفی حضرت مهدی (عج) داشتند و در مراسمی مانند عقیقه‌های مکرر (نزدیک به ۴۰ بار) که برای فرزند انجام می‌شد، این مسئله به‌صورت نمادین به مردم القا شد.

چگونه به مردم می‌گفتند «امام هست، ولی دیده نمی‌شود»؟

وی خاطرنشان کرد: یکی از چالش‌های اساسی، جمع‌کردن میان «جهان‌شمولی امامت» و «مخفی بودن مصداق آن» بود.  

به گفته حجت‌الاسلام والمسلمین نصوری، امام عسکری (ع) با روش‌های گوناگون این مسئله را حل کردند:اول؛ معرفی از طریق وکلای معتمد که خود نزد مردم و خواص، اعتبار بالایی داشتند. دوم؛ اقدامات نمادین مانند تکرار عقیقه برای فرزند، که جامعه را به‌تدریج به این سمت سوق می‌داد که امام دارای فرزندی است. سوم؛ تأکید بر نقش حکیمه خاتون که هم شاهد تولد بود و هم در محافل خاص، وجود حضرت را تأیید می‌کرد. به این ترتیب، مردم می‌پذیرفتند که امام وجود دارد، اما به‌دلیل خطرات شدید، مصداق آن از دید همگان پنهان است.

آزمون‌های ویژه برای وکلا؛ حمل راز بزرگ نیازمند صلاحیت باطنی بود

نصوری در پاسخ به سؤالی درباره آزمون وکلا توضیح داد که امام با نگاه الهی خود، صلاحیت‌های ظاهری و باطنی افراد را می‌سنجیدند. هرچند انسان در معرض وسوسه شیطان است و برخی از وکلا به‌خاطر نذورات و موقوفات مالی دچار خیانت شدند، اما امام با حساسیت ویژه، افراد را برای حمل این راز بزرگ انتخاب می‌کردند. به‌عبارتی، تشخیص صلاحیت، بخشی از فرایند طبیعی انتخاب کارگزاران الهی بود و امام با معیارهای معنوی، افراد شایسته را انتخاب می‌کردند.

شبکه وکالت در غیبت صغری؛ زمینه‌سازی برای غیبت کبری

معاون بنیاد حضرت مهدی (عج) در ادامه به دوران غیبت صغری (از سال ۲۶۰ تا ۳۲۹ قمری) اشاره کرد و گفت: امام در انتخاب نواب، افرادی را برمی‌گزیدند که حساسیت حاکمیت را زیاد نکنند؛ ازاین‌رو بیشتر آن‌ها شغل‌های ساده‌ای مانند روغن‌فروشی داشتند. حتی حسین بن روح نوبختی که از خاندان ایرانی آل‌نوبخت بود، در دستگاه خلافت مسئولیت داشت، اما امام با این انتخاب، حساسیت‌ها را به حداقل رساند.

وی افزود: شخصیت‌های بزرگی مانند کلینی و نعمانی که در عصر غیبت صغری زندگی می‌کردند، به‌دلیل شهرت و شناسایی بالا، به‌عنوان وکیل انتخاب نشدند. همچنین برخی از وکلا باید توانایی‌های خارق‌العاده داشتند؛ مثلاً گاهی نامه‌ها را چنان می‌نوشتند که برای ناظران بیرونی ناخوانا بود، ولی محتوای آن به دست افراد خاص می‌رسید.

حجت‌الاسلام والمسلمین نصوری تاکید کرد: نکته کلیدی آن است که حذف تدریجی نهاد وکالت در پایان غیبت صغری، خود یکی از حکمت‌های آغاز غیبت کبری بود؛ تا جامعه به‌تدریج به دوران «نیابت عام» و مراجعه به فقها عادت کند.

وکالت امروز؛ انتقال فرهنگ مهدوی در فضای مجازی و رسانه

وی گفت: امروز وظیفه ما در قبال انتقال فرهنگ مهدوی، تفاوتی با وظیفه وکلای دیروز ندارد؛ با این تفاوت که آن‌ها «نائبان خاص» بودند و مستقیم با امام ارتباط داشتند، اما ما در دوران «نیابت عام» به‌سر می‌بریم و باید سه محور را جدی بگیریم:اول؛ بعد معرفتی: ارتقای شناخت و معرفت نسبت به امام زمان (عج)؛ دوم؛ بعد اطاعت: تمرین اطاعت از ولی‌فقیه در جامعه، که زمینه‌ساز اطاعت از امام معصوم است؛ سوم؛ بعد حمایت و فعالیت: پرهیز از سکون و نظاره‌گری و تلاش برای فراهم‌سازی بستر ظهور.

وی تأکید کرد: که امروز مصداق «وکالت»، فعالیت در فضای مجازی و رسانه برای تبیین معارف مهدوی و آماده‌سازی قلوب برای ظهور است.

منبع: ایسنا