فرح پهلوی و توهّم بازدارندگی در دوران شاه

باشگاه خبرنگاران جوان - فرح پهلوی اخیراً با انتشار پیامی به بهانه سالمرگ همسرش محمدرضا پهلوی، ادعا کرده که ارتش پهلوی پنجمین ارتش قدرتمند جهان بوده است. فرح خطاب به محمدرضا نوشته: «تو پنجمین نیروی دفاعی جهان را ساختی تا هیچ کشوری حتی فکر تجاوز به ایران را نکند».

اولین نکته در این پیام فرح، این است که هیچ آمار رسمی و منبع معتبری مبنی‌بر این‌که «ارتش پهلوی پنجمین ارتش جهان بوده» وجود ندارد. به عبارتی دیگر، این ادعای فرح فاقد اعتبار بوده و تنها در پیج‌ها و اکانت‌های سایبری وابسته به خانواده پهلوی در شبکه‌های اجتماعی ساخته و پرداخته شده است.

اما در این‌باره که ادعا شده در آن زمان «هیچ کشوری حتی فکر تجاوز به ایران را هم نکرده» نیز با همه اسناد و منابع معتبر تاریخی کاملاً در تضاد است و می‌توان این ادعا را نادرست خواند.

برای نمونه، ابتدا می‌توان به سرنگونی یک هواپیمای ایرانی توسط جنگنده‌های شوروی در سال ۱۳‌۴۲ اشاره کرد. جالب آنکه در پی ساقط کردن این هواپیما از سوی شوروی، شاه نه تنها موضع‌گیری نمی‌کند، بلکه سکوت اختیار می‌کند؛ سکوتی که برای ایرانیان، از آن سقوط هم ناراحت‌کننده‌تر به نظر می‌رسد.

روزنامه اطلاعات، در ۳۰ آبان ۱۳‌۴۲، نوشته است: «جت‌های شوروی یک هواپیمای ایرانی را سرنگون کردند».

این روزنامه گزارش می‌دهد: «به قراری که خبرنگار ما از «درگز» گزارش می‌دهد، روز گذشته یک هواپیمای دوموتوره کشوری متعلق به شرکت «ایرتاکسی» که برای انجام برنامه‌های نقشه‌برداری اصلاحات ارضی در اجاره سازمان برنامه بوده است، در دو کیلومتری شهر درگز ـ حوالی مرز ایران و شوروی ـ مورد حمله هواپیما‌های شکاری شوروی قرار گرفته بر اثر اصابت گلوله‌های مسلسل هواپیما‌های مذکور سرنگون شده است». در ادامه آمده است: «وصول این خبر، به‌خصوص در این هنگام که حضرت لئونید برژنف، صدر هیئت رئیسه اتحاد جماهیر شوروی در ایران اقامت دارند، به‌کلی غیرمنتظره بوده و موجب نهایت تعجب گردیده است».

اما به‌صورتی طنزگونه و یا غیرعادی، می‌بینیم که درست ذیل این خبر در همان صفحه از روزنامه، مطلبی درباره «دوستی ایران و شوروی» نیز درج شده است.

در این بخش از روزنامه ـ به نقل از برژنف ـ نوشته شده است که «دوستی ایران و شوروی نه فقط برای شوروی، بلکه برای ایران نیز ضروری است. ما یقین داریم که صلح، آرزو و آرمان ملت ایران است» و در مقابل، شریف‌امامی، رئیس مجلس سنا نیز ـ بدون هیچ اشاره‌ای به سرنگونی هواپیمای ایرانی در مرز شوروی ـ چنین گفته است: «خوشبختانه اکنون در افق سیاسی مناسبات ما کوچک‌ترین اثر تیرگی باقی نمانده است».

گفتنی است که در سال ۱۳‌۵۲ نیز ـ که هزینه‌های سنگین محمدرضا پهلوی و خرید تسلیحات غربی به‌ویژه آمریکایی برای ارتش در حال رسیدن به اوج بود ـ ارتش بعث عراق حملاتی را علیه ایران انجام داد که در این مورد هم شاه سکوتی معنادار اختیار کرده بود؛ به‌نحوی‌که گویا هیچ حمله‌ای به ایران نشده است.

روزنامه اطلاعات در ۲۳ مرداد ۱۳‌۵۳، در صفحه نخست خود، تیتر زده است: «توپخانه عراق خاک ایران را زیر آتش گرفت» و در ادامه نیز چنین نوشته است: «۲ کودک ایرانی کشته شدند؛ بعثی‌ها چندین روز متوالی نواحی مرزی ایران را زیر آتش گرفتند».

چندی بعد، این روزنامه در ۲ شهریور ۱۳‌۵۳، کشته شدن ۳ تن از مردم ایران در اثر حمله عراق به ایران را گزارش داده و نوشته است: «تجاوزات مرزیِ عوامل عراقی در طول یک هفته‌ی اخیر، ۶ بار تکرار شده است؛ عراقی‌ها با خمپاره و توپخانه سنگین، پاسگاه‌های ایران را زیر آتش گرفتند».

همچنین سه روز بعد از آن هم ـ یعنی در ۵ شهریور ۱۳‌۵۳ ـ مجدداً تجاوز رژیم بعث عراق به خاک ایران را با تیتر «زدوخورد شدید در مرز ایران و عراق» گزارش داده است.

به هر روی، در پی درگیری‌های مرزی و حمله عراق به ایران، روزنامه اطلاعات در تاریخ ۷ شهریور ۱۳‌۵۳ نیز به این موضوع پرداخته و چنین گزارش داده است: «ایران از عراق به شورای امنیت شکایت کرد».

در ادامه گزارش‌های روزنامه اطلاعات، در ۱۶ شهریور ۱۳۵۳، می‌بینیم که درگیری میان ایران عراق به مرحله‌ای می‌رسد که حتی عراقی‌ها خاک ایران را با جنگنده‌های خود بمباران می‌کنند و ۱۵ ایرانی نیز قربانی می‌شوند.

اما انفعال رژیم پهلوی همچنان مورد توجه است؛ چراکه طبق گزارش‌های روزنامه اطلاعات، ایران در آن زمان، در برابر حمله عراق، صرفاً به عراق هشدار می‌دهد و درخواست خسارت و خونب‌ها کرده است.

عجیب‌تر آنکه در میان این درگیری‌های مرزی بین ایران و عراق، در روزنامه اطلاعات آن‌قدر از سوی محمدرضا پهلوی هیچ واکنشی نمی‌بینیم تا اینکه بالاخره، این روزنامه در اواخر شهریورماه، «سفر ۱۶ روزه‌ی محمدرضا پهلوی و فرح به کشور‌های سنگاپور، استرالیا، نیوزلند، اندونزی و هند» را گزارش کرده است.

در نهایت، ادعای فرح پهلوی درباره ساخت «پنجمین نیروی دفاعی جهان» نه بر پایه سند و آمار معتبر استوار است و نه با واقعیت‌های تاریخی همخوانی دارد.

اگر طبق ادعای فرح، ارتش پهلوی آن‌چنان بازدارنده بود که «هیچ کشوری حتی فکر تجاوز به ایران را نمی‌کرد»، پس سرنگونی هواپیمای ایرانی توسط شوروی، حملات مکرر عراق به مناطق مرزی، بمباران خاک ایران و کشته‌شدن شهروندان ایرانی ـ و سکوت کلافه‌کننده محمدرضا پهلوی ـ را چگونه می‌توان توضیح داد؟

منبع: فارس