شهریار و شعر فارسی؛ دو جلوه از حافظه زنده فرهنگی ایران

باشگاه خبرنگاران جوان - مسعود پزشکیان در پیامی به مناسبت روز شعر و ادب فارسی، با اشاره به پیشینه گسترده شعر و ادب فارسی، از فردوسی، سنایی، عطار، نظامی، خیام، مولانا، سعدی و حافظ به عنوان قله‌های این میراث فرهنگی یاد کرد و شهریار را ادامه‌دهنده این سنت دیرپا در روزگار معاصر دانست. 

رئیس‌جمهور، گستره شعر شهریار را از غزل عاشقانه و حکمت و معنویت تا روایت زندگی مردم و تحولات اجتماعی توصیف کرد و همراهی او با مردم ایران در مقاطع تاریخی، از جمله انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس، را جلوه‌ای از پیوند شعر با سرنوشت جامعه برشمرد.

پزشکیان همچنین بر جایگاه «حیدربابایه سلام» و دیگر آثار شهریار در پیوند میان زبان، فرهنگ و خاطره جمعی ایرانیان تأکید کرد و شهریار را شاعری دانست که ایران و آذربایجان و زبان‌های فارسی و ترکی را در چارچوب یک هویت تاریخی و فرهنگی به هم پیوند داد.

رئیس جمهور با بیان اینکه تنوع زبانی و فرهنگی در ایران می‌تواند از سرچشمه‌های غنای فرهنگی و استواری پیوند‌های ملی باشد، تصریح کرد که روز بزرگداشت شهریار، فرصتی برای بازشناسی نقش شعر و ادب در پاسداری از هویت تاریخی و فرهنگی ایران و تقویت پیوند نسل امروز با میراث معنوی این سرزمین است.

متن پیام رئیس جمهور به شرح زیر است:

«بسم الله الرحمن الرحیم

زبان زیبا و شیوای فارسی، یکی از استوارترین ستون‌های هویت و فرهنگ ایرانی و گنجینه‌ای گران‌بها از میراث تمدنی این سرزمین است؛ زبانی قدرتمند که در گذر قرن‌ها، نه‌تنها اندیشه و احساس ایرانیان را به یکدیگر پیوند داده، بلکه در برابر تندباد حوادث و دگرگونی‌های تاریخی، حافظ پیوستگی فرهنگی و هویت تاریخی ایران بوده است. شعر و ادب فارسی، جان این زبان و آیینه تمام‌نمای روح ایرانی است؛ میراثی که در آن حماسه و حکمت، عشق و عرفان، اخلاق و معنویت، و روایت رنج و امید مردمان این سرزمین در کنار یکدیگر نشسته‌اند.

در پهنه این میراث زبانی و فرهنگی سترگ، که از آسیای صغیر تا آسیای میانه و از آسیای میانه تا شبه‌قاره هند را زیر نگین خود دارد، نام‌های بزرگی، چون فردوسی، سنایی، عطار، نظامی، خیام، مولانا، سعدی، حافظ و ده‌ها و صد‌ها شاعر و ادیب نام‌آور، هر یک، چون قله‌ای برآمده از تاریخ فرهنگ ایران، بخشی از شکوه این گنجینه را به جهانیان شناسانده‌اند. این کاروان بلند، اما در گذشته متوقف نمانده و در روزگار معاصر نیز فرزندانی شایسته و بی‌مانند در دامان خود پرورده است که استاد سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، که به‌حق شهریار شعر ایران لقب گرفته است، بی‌تردید از درخشان‌ترین آنان است.

شهریار، میراث‌دار شایسته سنت دیرپای شعر فارسی و در عین حال فرزند زمانه خویش بود؛ شاعری که گستره شعرش از غزل عاشقانه تا حکمت و معنویت، و از ستایش تاریخ پرافتخار ایران تا روایت زندگی مردمان کوچه و بازار امتداد می‌یافت. شعر او از سرچشمه‌های زلال ایمان و ارادت به اهل‌بیت (ع) سیراب بود و در بزنگاه‌های تاریخ معاصر نیز از مردم و سرنوشت آنان جدا نماند. همراهی شهریار با نهضت عظیم انقلاب اسلامی و همدلی و هم‌صدایی او با ملت ایران در سال‌های دفاع مقدس، جلوه‌ای روشن از پیوند عمیق شاعر با مردم و زمانه خویش است؛ پیوندی که نشان می‌دهد شعر، در لحظات سرنوشت‌ساز، چگونه می‌تواند پژواک آرمان‌ها و امید‌های یک ملت باشد.

ویژگی ممتاز شهریار، اما در توانایی او برای دیدن جهان با «چشم دل» و آفرینش شورانگیز زیبایی در زبان و مضمون بود. او نشان داد که شعر می‌تواند هم‌زمان ریشه در سنت داشته باشد و با زمانه خویش نیز سخن بگوید؛ هم زبان فارسی را به خدمت گیرد و هم در زبان مادری، منظومه‌ای ماندگار، چون «حیدربابایه سلام» بیافریند. حیدربابا تنها یک منظومه ادبی نیست؛ روایتی زنده از خاطره، طبیعت، فرهنگ و زندگی مردمان آذربایجان و جلوه‌ای درخشان از همان رنگارنگی فرهنگی است که در پیوند با یکدیگر، ایران را ایران کرده است.

شهریار، ایران و آذربایجان، و فارسی و ترکی را در تار و پود یک هویت تاریخی و فرهنگی به هم پیوسته می‌یافت. از همین رو، شعر او نمونه‌ای روشن از این حقیقت است که تنوع زبانی و فرهنگی در ایران، نه عامل گسست، بلکه از سرچشمه‌های غنای فرهنگی و استواری پیوند‌های ملی است. چنان که «علی‌ای همای رحمت» او در حافظه ایرانیان جای گرفته و «حیدربابایه سلام» بخشی از خاطره جمعی مردم آذربایجان شده است، شعر شهریار نیز پلی میان زبان‌ها، نسل‌ها و خاطره‌های مشترک این سرزمین ساخته است؛ از همین روست که روز بزرگداشت استاد شهریار به درستی به عنوان «روز شعر و ادب فارسی» در تقویم ایرانی نام‌گذاری شده است.

این روز گرامی تنها بزرگداشت یک شاعر نیست؛ ادای احترام به میراثی است که قرن‌ها حافظ هویت و حافظه فرهنگی ایرانیان بوده است. امروز بیش از هر زمان، پاسداشت زبان فارسی و همه گویش‌ها و زبان‌های ایرانی و توجه به سرمایه‌های فرهنگی این سرزمین، می‌تواند زمینه‌ساز گفت‌وگویی عمیق‌تر درباره هویت، همبستگی و آینده ایران باشد. در این میان، تبریز و آذربایجان، با پیشینه درخشان فرهنگی و حضور پیوسته اندیشه‌ورزان و ادیبان بزرگ، می‌تواند جایگاهی شایسته در این گفت‌وگوی ملی داشته باشد.

اینجانب ضمن گرامی‌داشت روز شعر و ادب فارسی و ادای احترام به روان بلند استاد شهریار، از همه شاعران، ادیبان، پژوهشگران و خادمان فرهنگ و ادب ایران و نیز مردم فرهنگ‌دوست آذربایجان که در پاسداشت این میراث گران‌سنگ می‌کوشند، صمیمانه قدردانی می‌کنم.

امید آن دارم که این روز، فرصتی برای بازشناسی ژرف‌تر جایگاه شعر و ادب در پاسداری از هویت تاریخی و فرهنگی ایران و زمینه‌ای برای پیوند استوارتر میان نسل امروز و گنجینه عظیم معنوی این سرزمین باشد.

از درگاه حضرت احدیت، سربلندی و سرافرازی ایران عزیز و توفیق همه خدمتگزاران عرصه فرهنگ و ادب را مسئلت دارم.

سخن را با بیتی از شهریار، این فرزند بلندآوازه آذربایجان و شاعر بزرگ ایران، به پایان می‌برم که فرمود:

«ما شهریار کشور عشقیم، هوش دار

نتوان شکست کوکبه شهریار را»

مسعود پزشکیان

رئیس‌جمهوری اسلامی ایران»