بازآرایی فرماندهی نیروهای مسلح در یک دوره حساس؛ پیام انتصاب‌ها چیست؟

باشگاه خبرنگاران جوان - صدور احکام جدید فرماندهی نیرو‌های مسلح، از مهم‌ترین تحولات نظامی ـ امنیتی روز گذشته به شمار می‌رود؛ احکامی که در آن ۶ چهره باسابقه نظامی و امنیتی، مسئولیت‌های کلیدی در ستاد کل نیرو‌های مسلح، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی دریایی سپاه و سازمان بسیج مستضعفین را برعهده گرفته‌اند.

بر اساس احکام اعلام‌شده، سردار سرلشکر خلبان علی عبداللهی به ریاست ستاد کل نیرو‌های مسلح منصوب شده و امیر سرتیپ کیومرث حیدری به عنوان جانشین رئیس ستاد کل نیرو‌های مسلح فعالیت خواهد کرد.

در سپاه پاسداران نیز سردار سرتیپ پاسدار احمد وحیدی با دریافت درجه سرلشکری فرمانده کل سپاه شده و سردار سرلشکر پاسدار مصطفی ایزدی مسئولیت جانشینی فرمانده کل سپاه را برعهده گرفته است. همچنین سردار دریادار پاسدار علی عظمایی به فرماندهی نیروی دریایی سپاه و حجت‌الاسلام والمسلمین حسین طائب به ریاست سازمان بسیج مستضعفین منصوب شده‌اند.

این چینش را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از جابه‌جایی‌های اداری دانست. ترکیب افراد انتخاب‌شده نشان می‌دهد که سه مؤلفه «تجربه عملیاتی»، «هماهنگی بین نیرو‌های مسلح» و «مدیریت تهدید‌های ترکیبی و چندلایه» در آرایش جدید فرماندهی مورد توجه قرار گرفته است.

سرلشکر عبداللهی؛ انتخاب یک فرمانده ستادی برای رأس ساختار نظامی

علی عبداللهی از چهره‌هایی است که بخش مهمی از سابقه نظامی خود را در سطوح مختلف سپاه، نیروی انتظامی و ستاد کل نیرو‌های مسلح سپری کرده است. او در سال‌های گذشته معاون هماهنگ‌کننده ستاد کل بود و سابقه حضور در مسئولیت‌های عملیاتی و مدیریتی متعدد را در کارنامه دارد. اهمیت انتخاب عبداللهی بیش از هر چیز به جایگاه ستاد کل بازمی‌گردد. رئیس ستاد کل در ساختار دفاعی کشورمان، نقطه اتصال و هماهنگ‌کننده بخش مهمی از ظرفیت‌های ارتش، سپاه و سایر اجزای نیرو‌های مسلح است.

به همین دلیل، انتخاب فردی با سابقه طولانی در سطوح مختلف فرماندهی و ستادی را می‌توان نشانه تأکید بر تداوم، هماهنگی و یکپارچگی فرماندهی دانست. این موضوع به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که ماهیت تهدید‌های امنیتی از جنگ کلاسیک فاصله گرفته و همزمان حوزه‌های موشکی، پهپادی، سایبری، اطلاعاتی، دریایی و جنگ ترکیبی را دربرمی‌گیرد.

امیر حیدری؛ حلقه اتصال تجربه ارتش با ستاد کل

انتصاب امیر کیومرث حیدری به عنوان جانشین رئیس ستاد کل نیز از منظر سازمانی قابل توجه است. امیر حیدری سال‌ها در نیروی زمینی ارتش مسئولیت داشته و تجربه فرماندهی در سطوح مختلف را پشت سر گذاشته است. او پیش از این جانشین فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم و پیش از آن فرمانده نیروی زمینی ارتش بود و سابقه طولانی حضور در ساختار عملیاتی ارتش دارد.

حضور یک فرمانده باسابقه ارتش در جایگاه جانشینی رئیس ستاد کل، از منظر هماهنگی میان اجزای مختلف نیرو‌های مسلح اهمیت ویژه‌ای دارد. در واقع، یکی از پیام‌های این انتخاب می‌تواند تأکید بر این واقعیت باشد که اقتدار دفاعی جمهوری اسلامی متکی بر مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از ظرفیت‌های ارتش، سپاه و سایر نیرو‌های مسلح است، نه یک سازمان منفرد.

سوابق گذشته سرلشکر عبداللهی و امیر حیدری نیز نشان می‌دهد هر دو پیش از این در سطوح عالی فرماندهی و ستادی حضور داشته‌اند.

سرلشکر وحیدی؛ فرماندهی سپاه در مرحله جدید

مهم‌ترین بخش دیگر احکام جدید، انتصاب سردار احمد وحیدی به فرماندهی کل سپاه پاسداران است. وحیدی از نسل نخست فرماندهان سپاه محسوب می‌شود و در طول چند دهه گذشته مسئولیت‌های متنوعی از حوزه‌های اطلاعاتی و عملیاتی تا دفاعی و اجرایی را تجربه کرده است. سابقه حضور او در فرماندهی نیروی قدس، وزارت دفاع، وزارت کشور و سطوح عالی ستاد کل، از او چهره‌ای با تجربه همزمان در حوزه نظامی و مدیریتی ساخته است.

اهمیت این انتصاب در آن است که فرماندهی سپاه در شرایط امروز صرفاً مدیریت یک نیروی نظامی متعارف نیست. سپاه مجموعه‌ای گسترده با مأموریت‌های دفاعی، موشکی، هوافضایی، دریایی، اطلاعاتی و امنیتی است و فرماندهی آن نیازمند شناخت همزمان میدان نظامی و محیط راهبردی کشور است. از این منظر، انتصاب سردار وحیدی را می‌توان انتخاب فرمانده‌ای دانست که تجربه چندلایه نظامی ـ راهبردی دارد.

سرلشکر ایزدی؛ تجربه چهار دهه جنگ و راهبرد

در کنار سردار وحیدی، انتخاب سردار مصطفی ایزدی به عنوان جانشین فرمانده کل سپاه نیز حامل پیام مشخصی است. ایزدی از فرماندهان باسابقه دوران دفاع مقدس است و در طول دهه‌های گذشته در مسئولیت‌هایی نظیر فرماندهی در مناطق عملیاتی، نیروی زمینی سپاه، معاونت عملیات و مسئولیت‌های راهبردی حضور داشته است.

وی همچنین در حوزه تهدید‌های نوین و مسائل راهبردی تجربه دارد؛ موضوعی که در شرایط جدید اهمیت آن بیش از گذشته افزایش یافته است. اگر فرماندهی سردار وحیدی را بیشتر از زاویه تجربه کلان نظامی ـ مدیریتی تحلیل کنیم، حضور ایزدی در جایگاه جانشین را می‌توان مکمل آن دانست؛ یعنی ترکیب تجربه اجرایی، راهبردی و عملیاتی در رأس فرماندهی سپاه.

سردار عظمایی؛ فرماندهی نیروی دریایی سپاه در حساس‌ترین آبراه منطقه

یکی دیگر از انتصاب‌های مهم، واگذاری فرماندهی نیروی دریایی سپاه به سردار دریادار علی عظمایی است. عظمایی سابقه طولانی در نیروی دریایی سپاه دارد و سال‌ها فرماندهی منطقه پنجم دریایی سپاه را برعهده داشته است؛ منطقه‌ای که از نظر جغرافیایی در محدوده‌ای بسیار حساس از آب‌های جنوبی کشور قرار دارد.

اهمیت این انتخاب را باید در جایگاه ژئوپلیتیکی خلیج فارس و تنگه هرمز دید. نیروی دریایی سپاه یکی از مهم‌ترین اجزای ساختار بازدارندگی دریایی جمهوری اسلامی است و فرمانده آن باید شناخت دقیقی از محیط عملیاتی، جغرافیای منطقه، تهدید‌های دریایی و شیوه‌های جنگ نامتقارن داشته باشد؛ بنابراین انتخاب فرمانده‌ای با سابقه طولانی در مناطق عملیاتی دریایی را می‌توان نشانه تأکید بر استمرار رویکرد عملیاتی و منطقه‌محور نیروی دریایی سپاه ارزیابی کرد.

طائب و بازگشت یک چهره امنیتی ـ فرهنگی به بسیج

اما شاید متفاوت‌ترین انتصاب در میان این ۶ حکم، انتخاب حسین طائب به ریاست سازمان بسیج مستضعفین باشد. طائب سابقه طولانی در سپاه و بسیج دارد و پیش از این نیز در ساختار بسیج مسئولیت داشته است. همچنین ریاست سازمان اطلاعات سپاه و مسئولیت‌های فرهنگی و اجتماعی در کارنامه او دیده می‌شود. به همین دلیل، حضور طائب در رأس بسیج را نمی‌توان تنها از منظر نظامی تحلیل کرد.

بسیج در ساختار جمهوری اسلامی ایران علاوه بر ظرفیت سازمانی و دفاعی، شبکه‌ای اجتماعی، فرهنگی و مردمی است. از این منظر، فردی با سابقه همزمان در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، امنیتی و اطلاعاتی می‌تواند بر بازتعریف سازمان بسیج متناسب با شرایط جدید تمرکز کند. به عبارت دیگر، اگر انتصاب عظمایی بیشتر ناظر بر میدان دریایی و بازدارندگی سخت باشد، انتصاب طائب را می‌توان از زاویه سازمان‌دهی اجتماعی، فرهنگی و امنیتی مورد بررسی قرار داد.

آیا این احکام یک تغییر نسل است؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره این انتصاب‌ها آن است که آیا با یک «تغییر نسل» در فرماندهی نیرو‌های مسلح مواجهیم یا صرفاً یک بازآرایی مدیریتی؟ پاسخ را باید ترکیبی دانست.

از یک سو، بسیاری از چهره‌های منصوب‌شده از فرماندهان نسل نخست سپاه و دفاع مقدس هستند و بنابراین نمی‌توان این احکام را به معنای ورود یک نسل کاملاً جدید به رأس نیرو‌های مسلح دانست.

اما از سوی دیگر، تغییر در مأموریت‌ها و جایگاه افراد قابل توجه است. فرماندهانی که هر یک تجربه متفاوتی در جنگ کلاسیک، جنگ نامتقارن، اطلاعات، مدیریت راهبردی، نیروی زمینی، دریایی و بسیج دارند، اکنون در نقاطی قرار گرفته‌اند که تجربه پیشین آنها می‌تواند با نیاز‌های امروز ساختار دفاعی کشور پیوند بخورد.

پیام اصلی احکام؛ فرماندهی برای دوره جنگ‌های ترکیبی

مجموعه این انتصاب‌ها را می‌توان در یک چارچوب کلان‌تر نیز تحلیل کرد: جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر با محیط امنیتی پیچیده‌تری مواجه شده است؛ محیطی که در آن جنگ کلاسیک، عملیات اطلاعاتی، حملات سایبری، فشار اقتصادی، عملیات روانی، جنگ رسانه‌ای و تهدید‌های منطقه‌ای به صورت همزمان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در چنین شرایطی، ساختار فرماندهی نیازمند افرادی است که صرفاً فرمانده میدان نباشند، بلکه بتوانند میان چند حوزه مختلف ارتباط برقرار کنند. از این زاویه، ترکیب سردار عبداللهی، امیر حیدری، سردار وحیدی، سردار ایزدی، سردار عظمایی و طائب یک پیام مشترک دارد: تقویت فرماندهی مبتنی بر تجربه و افزایش هماهنگی میان لایه‌های مختلف قدرت دفاعی و امنیتی کشور.

جمع‌بندی؛ بیش از جابه‌جایی، یک بازآرایی

۶ حکم جدید را باید در سطحی فراتر از تغییر نام چند فرمانده بررسی کرد. در ستاد کل، انتخاب عبداللهی و حیدری بر تجربه ستادی و عملیاتی و پیوند ارتش و سپاه تأکید دارد. در سپاه، ترکیب سردار وحیدی و سردار ایزدی بیانگر کنار هم قرار گرفتن تجربه راهبردی، اجرایی و عملیاتی است. در نیروی دریایی سپاه، انتخاب عظمایی بر استمرار تجربه میدانی در یکی از حساس‌ترین مناطق دفاعی کشور دلالت دارد و در بسیج، حضور طائب می‌تواند نشانه توجه ویژه به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و امنیتی این سازمان باشد؛ بنابراین می‌توان گفت پیام اصلی این احکام، بازآرایی ساختار فرماندهی متناسب با مرحله جدید محیط امنیتی کشور است؛ بازآرایی‌ای که در آن تجربه فرماندهان باسابقه با نیاز‌های جدید دفاعی جمهوری اسلامی پیوند می‌خورد.

در نهایت، ارزش واقعی این انتصاب‌ها نه صرفاً در نام فرماندهان جدید، بلکه در میزان موفقیت آنها در ایجاد هماهنگی، افزایش آمادگی، ارتقای بازدارندگی و تبدیل تجربه چهار دهه گذشته به توانایی مؤثر برای مواجهه با تهدید‌های آینده مشخص خواهد شد.

منبع: مهر