پشت پرده سفرهای «فرهنگی» به اسرائیل؛ ردپای خیریه‌های بریتانیایی در عادی‌سازی شهرک‌های صهیونیستی

باشگاه خبرنگاران جوان - همزمان با افزایش مهاجرت شهروندان بریتانیا به اسرائیل، مجموعه‌ای از خیریه‌ها و سازمان‌های آموزشی با برگزاری سفر‌های هویتی، برنامه‌های سال فاصله و دوره‌های شبه‌نظامی، مسیر ارتباط نسل جوان با اسرائیل را شکل داده‌اند؛ روندی که اکنون با پرسش‌های سیاسی و حقوقی روبه‌رو شده است.

یک شبکه قدیمی برای ساختن پیوند با اسرائیل

در سال ۲۰۲۵، تعداد ۷۴۲ شهروند بریتانیا راهی اسرائیل شدند؛ بالاترین رقم مهاجرت از بریتانیا به اسرائیل از دهه ۱۹۸۰ تاکنون. این افزایش، تنها حاصل تصمیم‌های شخصی مهاجران نیست؛ پشت آن شبکه‌ای از سازمان‌ها و خیریه‌های ثبت‌شده در بریتانیا قرار دارد که از طریق برنامه‌های آموزشی، سفر‌های یارانه‌ای و طرح‌های آشنایی با اسرائیل، زمینه این ارتباط را فراهم می‌کنند.

در مرکز این شبکه، اتحادیه یهودی اسرائیل بریتانیا (UJIA) قرار دارد؛ خیریه‌ای که در سال ۲۰۲۴ درآمدی معادل ۱۲.۸ میلیون پوند ثبت کرده است. این سازمان مأموریت خود را «الهام‌بخشیدن به جوانان یهودی برای ایجاد رابطه با اسرائیل» معرفی می‌کند و از برنامه‌هایی حمایت می‌کند که سفر‌های آموزشی و دوره‌های سال فاصله در اسرائیل برگزار می‌کنند.

ریشه‌های این سازمان به کرن هیسود بازمی‌گردد؛ نهادی که بیش از یک قرن پیش برای جمع‌آوری کمک مالی برای پروژه صهیونیستی و بعد‌ها دولت اسرائیل شکل گرفت. این سازمان همچنان ارتباط نزدیکی با ساختار‌های رسمی اسرائیل دارد.

در سال ۲۰۱۰، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، توافق رسمی همکاری با کرن هیسود امضا کرد. اگرچه اتحادیه یهودی اسرائیل بریتانیا امروز سازمانی مستقل محسوب می‌شود، همچنان به‌عنوان یکی از نهاد‌های وابسته به کرن هیسود معرفی می‌شود.

مرز باریک میان سفر آموزشی و حضور در مناطق اشغالی

بخشی از بحث‌برانگیزترین فعالیت‌های این برنامه‌ها به مقصد سفر‌های آموزشی مربوط می‌شود. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد برخی برنامه‌هایی که توسط اتحادیه یهودی اسرائیل بریتانیا تبلیغ می‌شوند، شرکت‌کنندگان را به مناطقی در کرانه باختری می‌برند؛ سرزمینی که از سوی بسیاری از نهاد‌های بین‌المللی تحت اشغال اسرائیل قرار دارد.

یکی از این برنامه‌ها، مسیر کلاسیک اسرائیل است که توسط سازمان اسرائیلی «آردوارک» (Aardvark) برگزار می‌شود. این دوره که بین پنج تا ۱۰ ماه طول می‌کشد، شامل سفر‌های هفتگی به مناطقی مانند چشمه طبیعی «عین مبوعا» (Ein Mabua) و صحرای یهودیه است.

برنامه‌های دیگر این سازمان، از جمله مسیر فناوری و مسیر آشپزی، شامل بازدید از شهر الخلیل نیز می‌شود؛ شهری فلسطینی در کرانه باختری که در آن شهرک‌نشینان اسرائیلی تحت حفاظت ارتش اسرائیل حضور دارند. شرکت‌کنندگان همچنین از منطقه تاریخی هیرودیون بازدید می‌کنند و سفر‌هایی به بلندی‌های جولان دارند؛ منطقه‌ای که از نظر حقوق بین‌الملل بخشی از خاک سوریه محسوب می‌شود و اسرائیل آن را اشغال کرده است.

منتقدان می‌گویند این برنامه‌ها فراتر از آشنایی فرهنگی عمل می‌کنند و می‌توانند به عادی‌سازی حضور اسرائیل در مناطق مورد مناقشه کمک کنند.

وقتی برنامه جوانان به تجربه زندگی نظامی تبدیل می‌شود

ارتباط برخی از این برنامه‌ها با ارتش اسرائیل، بخش دیگری از مناقشه است. سازمان آردوارک شرکت‌کنندگان را به دوره‌ای به نام «ماروا» (Marva) معرفی می‌کند؛ برنامه‌ای که توسط ارتش اسرائیل و آژانس یهود برای اسرائیل برگزار می‌شود.

این دوره به شرکت‌کنندگان اجازه می‌دهد برای چند هفته در یک پایگاه نظامی زندگی کنند، لباس ارتش اسرائیل را بپوشند، اسلحه حمل کنند و آموزش‌هایی مانند بقا، دفاع شخصی، جهت‌یابی و مهارت‌های میدانی دریافت کنند. ارتش اسرائیل هدف این برنامه را آشنایی جوانان با «زندگی نظامی» اعلام کرده است. اما منتقدان این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا چنین تجربه‌ای صرفاً آموزشی است یا نوعی نزدیک‌سازی جوانان خارجی به ساختار نظامی اسرائیل.

«مرکز بین‌المللی عدالت برای فلسطینیان» (ICJP) در واکنش به این برنامه‌ها گفته است: «حمل اسلحه، پوشیدن لباس نظامی و اقامت در پایگاه ارتش، بیشتر شبیه آموزش نظامی پیش از خدمت است تا یک تبادل فرهنگی.»

شهرک‌های کرانه باختری؛ بخش پنهان برنامه‌های سال فاصله

یکی دیگر از سازمان‌های فعال در این حوزه، «بنی عقیوا» (Bnei Akiva)، بزرگ‌ترین جنبش جوانان مذهبی صهیونیست در جهان است. این سازمان که در بیش از ۳۷ کشور فعالیت دارد، برنامه‌های آموزشی، اردو‌ها و دوره‌های سال فاصله در اسرائیل برگزار می‌کند و هدف خود را ایجاد «تعهد نسبت به مردم یهود، سرزمین اسرائیل و تورات» اعلام کرده است.

اما فعالیت‌های این سازمان به دلیل ارتباط با شهرک‌های اسرائیلی در کرانه باختری با انتقاد روبه‌رو شده است. برنامه «مچینا اولامیت» (Mechina Olamit)، یکی از دوره‌های سال فاصله بنی عقیوا، شرکت‌کنندگان خارجی را در شهرک «مگدال عوز» اسکان می‌دهد؛ شهرکی در کرانه باختری که از سوی بسیاری از نهاد‌های بین‌المللی غیرقانونی شناخته می‌شود.

پس از پرسش‌های رسانه‌ای، اطلاعات مربوط به محل اقامت شرکت‌کنندگان در برخی صفحات اینترنتی تغییر کرد، اما بخش پرسش‌های متداول همچنان اشاره می‌کند که این برنامه در «مگدال عوز» مستقر است. همچنین نام «بنی عقیوا» در ارتباط با چند شهرک دیگر از جمله گیوات زئیو، عفرا، حشمونائیم، گیلو و شعاری تیکوا مطرح شده است.

نبرد بر سر مسئولیت حقوقی خیریه‌ها

فعالیت این سازمان‌ها اکنون تنها یک بحث سیاسی نیست؛ بلکه پرسش‌هایی درباره مسئولیت حقوقی خیریه‌های بریتانیایی ایجاد کرده است. دیوان بین‌المللی دادگستری در ژوئیه ۲۰۲۴ اعلام کرد که اشغال سرزمین‌های فلسطینی توسط اسرائیل غیرقانونی است و باید پایان یابد.

مرکز بین‌المللی عدالت برای فلسطینیان معتقد است سازمان‌های بریتانیایی باید اطمینان حاصل کنند که فعالیت‌هایشان به وضعیت‌هایی که از نظر حقوق بین‌الملل غیرقانونی شناخته شده‌اند، کمک نمی‌کند. این مرکز می‌گوید: «نمی‌توان شهرک‌ها را تبلیغ کرد یا افراد را به آنجا فرستاد، زیرا خود شهرک‌ها غیرقانونی هستند.»

در مقابل، سازمان‌های مرتبط با این برنامه‌ها تأکید دارند که هدف آنها فعالیت فرهنگی، آموزشی و تقویت هویت یهودی است. اما پرسش اصلی همچنان باقی است؛ وقتی یک برنامه جوانان شامل سفر به مناطق اشغالی، اقامت در شهرک‌ها و تجربه نظامی می‌شود، آیا همچنان یک برنامه تبادل فرهنگی است یا به ابزاری برای ایجاد پیوند سیاسی و ایدئولوژیک تبدیل شده است؟

افزایش مهاجرت بریتانیایی‌ها به اسرائیل نشان می‌دهد این برنامه‌ها تنها سفر‌های کوتاه‌مدت نیستند؛ بلکه بخشی از شبکه‌ای گسترده‌تر برای شکل‌دهی به رابطه نسل جدید با اسرائیل محسوب می‌شوند؛ شبکه‌ای که در قلب یکی از طولانی‌ترین مناقشات سیاسی و حقوقی جهان قرار گرفته است.

منبع: قدس