صفارهرندی: جنگ باعث ترمیم سرمایه اجتماعی شد/ خسروپناه: جنگ شناختی نیازمند قرارگاه و حکمرانی ویژه است

باشگاه خبرنگاران جوان - نشست علمی «الزامات حکمرانی در دوره پساجنگ» و آیین رونمایی از مجموعه دو جلدی «حکمرانی؛ از نظر تا عمل» صبح امروز با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و محمدحسین صفارهرندی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در پژوهشکده شورای نگهبان برگزار شد.

محمدحسین صفارهرندی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در این نشست گفت: معتقدم هستم که اولین دستاورد جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه اخیر، ترمیم سرمایه اجتماعی نظام است که به شدت آسیب دیده بود. اگر می‌گوییم سرمایه اجتماعی نظام آسیب دیده بود، به ذات آسیب زا نیست. این‌طور نیست که هر روز کوچک‌تر شود بلکه این اتفاق به واسطه آمد و شد دولت‌ها و نحوه مواجهه با مردم موثر واقع شده است.

وی اظهار کرد: بعد از وقوع جنگ، به واسطه چند هفته بعد از جنگ، شاهد ترمیم جهشی سرمایه اجتماعی بودیم. اگر سرمایه اجتماعی را در قالب اعتماد عمومی، امید به آینده و حس مشارکت جویی برای اداره کشور ارزیابی کنیم، به صورت مشهود شاهد ارتقای آن هستیم.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: مردم می‌بینند مسئولان پای حل مشکلات مردم ایستاده‌اند. البته دائمی هم نیست. بعد از جنگ ۱۲ روزه که امید زیادی ایجاد شد، به واسطه بعضی کم کاری‌ها و اشتباهات ما و مهم‌تر از همه تدارک دشمنی که سنجیده و آگاهانه به سراغ ما می‌آید آسیب می‌بیند. در کودتا یا شبه کودتای ۱۸ و ۱۹ دی می‌بینیم که دشمن چقدر حساب شده وارد شد. فکر می‌کردند یک ضربه نظامی ما را از پا درآورده و یک آشوب داخلی راه می‌افتد. این ابتدا ایده اسرائیل بود و آمریکا را متقاعد کرد، اما جواب نداد. این دفعه ایده آمریکایی‌ها پیش رفت که اول محیط داخلی آشوب راه انداخته و بعد عملیات نظامی راه انداختند.

وی گفت: سرمایه اجتماعی ترمیم شده به شدت آسیب پذیر شد. تردیدی نیست که باتوجه به اظهارات خودشان حتی به نیروی آشوبگر وعده داده بودند از فلان جا به شما امکانات تسلیحاتی می‌رسانیم.

صفارهرندی با تأکید بر اینکه مردم باید حس کنند که نظام در یک مسیری برای حل مشکلات آنان قرار گرفته است افزود: باید آیین حکمرانی در موضوعات مختلف مورد توجه قرار گیرد. ما باید درصدد ترمیم آیین حکمرانی کشور باشیم. با حفظ اصول می‌توانیم تاکتیک‌های خود را تغییر دهیم. از چند سال پیش، یک تغییر نگرشی در نحوه حکمرانی در مسئولان و مقامات  آغاز شده بود. کسانی معتقد بودند دست به هیچ جایی نباید زد. یک کسانی هم تا اسم ترمیم می‌آید به سراغ انقلاب می‌روند.

وی افزود: آنهایی که معتقد بودند از اساس باید نظام را عوض کرد به جای تغییر آیین حکمرانی، نظام را دارای مولفه اصلاح نمی‌بینند. این جریان خارج از محاسبه ما هستند. این جریان با حل مسائل داخلی بدون نسبت هستند. اما افرادی که قبول دارند که در چارچوب سیستم جمهوری اسلامی و با مشخصات قانون اساسی باید تغییرات و ترمیمی صورت بگیرد درست است.

صفارهرندی با بیان اینکه از زمره کسانی که خیرخواهانه در جمع اصلاح طلبان ورود به این بحث داشتند و به دوستان خود تذکر دادند که مدت هاست ورود شما در مباحث از جنس ساختارشکنی است، دسته هم تیپ آقای جلایی پور هستند گفت: این تیپ اقلیت تاثیر گذار است. این تغییر نگرش را در مسئولان و در جا‌های مختلف مشاهده می‌کنیم. حتی تاثیر بازنگری در رفتار‌های سطوح عالی نظام و حتی در سطح رهبری را به نوعی می‌توانیم مشاهده کنیم تا رضایتمندی مردم را کسب کند.

وی افزود: به عنوان مثال کسانی که می‌خواستند در حسینیه محضر رهبر شهید مشرف شوند، خانم‌ها مقید به استفاده از چادر بودند، اما از یک زمانی گفته شد دیگر الزام به استفاده از چادر نیست. از یک زمانی پای مانتو و روسری به بیت باز شد. این یک تدبیر بود. این شروع شد. تا دو سال پیش در حسینیه حضرت امام که محل دیدار‌ها آقا بود کسی دست نمی‌زد، اما در این اواخر وسط سخنرانی آقا، مردم کف می‌زدند. آقا هم بدش نمی‌آمد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: این مسائل کوچک است، اما وقتی به ابعاد آن نگاه می‌کنیم حکایت از ضرورت یک تحول و تغییر مثبت است. آقای شهید نیز بر تحول تأکید داشتند.  من معتقد هستم که آغاز اگرچه کند، اما خجسته‌ای در سمت این تغییر و تحول داشتیم. اما مهم‌ترین اتفاقی که بعد از جنگی که منجر به شهادت رهبر عزیز ما شد، رخ داد این است که مردم برانگیخته شدند. به قول آقا مردم مبعوث شدند.

وی در ادامه گفت: این بعثت جلوه‌های مختلفی داشت که مهم‌ترین آن حضور مردم در میادین است که هر شب برای پشتیبانی از نظام به صحنه می‌آیند. مهم‌ترین دستاورد پساجنگ همین است. اگر پشتیبانی مردم فقط به عنوان حرکت نمادین دیده شود، درست نیست. رهبری شهید گفتند مردم مبعوث شده و کار را تمام خواهند کرد. یعنی باید آیین نویی در حکمرانی کشور حاکم شود.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بیان کرد: بعضی‌ها این برداشت را کردند که مردم بریزند و مسئولان را بزنند کنار. این کودکانه‌ترین برداشت است. کسانی که می‌گویند شما که می‌خواهید تا ابد بجنگید بروید از مردم بپرسید، خودشان می‌دانند مردم از شما فاصله گرفتند. یا کسانی که گمان می‌کنند در قاموس ما فقط یک حرکت خطی است و صرفا حمله می‌کنیم، درست نیست. اینجور نیست که مدام حمله کنیم و بگوییم هرگونه مذاکره‌ای باطل است.

صفارهرندی با بیان اینکه باید بعثت را تعریف کنیم افزود: ما با شرایط جدیدی مواجه هستیم که باید از حضور مردم استفاده حداکثری شود. بعضی‌ها معتقدند آینده حکمرانی در جهان به این سمت می‌رود که قدرت دولت‌ها هر روز کاسته می‌شود و قدرت غیر دولتی ظاهر می‌شود. سهم دولت‌ها در بسیاری از مسائل کاسته شده است.

وی در ادامه گفت: هر دولت، مدیر اصلی کار است. باید نظم را برقرار کند. آیا عاقلانه نیست برای روزی که سهم جریان‌های دولتی افزایش می‌یابد از الان تدبیر کنیم. ببینیم چگونه می‌توان آینده را ترسیم کرد که منویات قانون اساسی و موسسان حکومت پیش برود. حضرت امام وقتی یک ناهنجاری را می‌دید، خودش علیه آن شورش می‌کرد. این مهم است که برای بعث مردم تدبیر و طراحی داشته باشیم.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در ادامه با بیان اینکه باید بعثت مردم در ابعاد مختلف مورد توجه قرار گیرد گفت: ما از وضعیت فرهنگی جامعه ناراضی هستیم. امروز عامه مردم از برخی ناهنجاری‌ها ناراحت هستند. صرفا در قالب حجاب نیست. اگر در رفتار‌های مردم و زیست روزمره مردم جلوه‌های ناپسندی مثل دروغ گویی و شکستن عهد ظاهر می‌شود، این‌ها آسیب فرهنگی است.

صفارهرندی گفت: آقای شهید ما در سفر خراسان شمالی بالغ بر ۲۰ مورد را برشمردند که در عرصه فرهنگ عمومی گفتند باید تغییر کنند. این نقد به ما وارد است که برای فرهنگ عمومی چه کار کردیم. بخش فرهنگ عمومی بخش مورد غفلت ما است. اینکه جامعه به کدام سمت می‌رود و رفتار مردم چگونه شده است مهم است.

این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان اینکه دولت قول داده که محله‌ها را فعال کند افزود: اگر این حکمرانی سنجیده پیش برود خیلی مهم است برخی حکمرانی محله محور را فقط در حوزه امنیت می‌بینند. اما این فقط بخشی از کار است. همان طور که رئیس جمهور تاکید کردند، کانون و محور محله، مسجد هست. حل مسائل مختلف اجتماعی و فرهنگی ما با این‌نگرش کانونی پیش می‌رود.

وی با تأکید بر اینکه ما باید جامعه‌ای درست کنیم که مردم جلوه‌ای از بهشت را در آن ببیند گفت: بعثت سیاسی یعنی ما این مضحکه‌ای که همواره در آستانه انتخابات داریم که یک کسانی بالا آمده و کسانی کنار می‌روند را کنار بگذاریم. این نوع سیاست ورزی باید تغییر کند. من هیج گاه حزبی نبودم، اما معتقدم برای نظام یافتن سیاست ورزی در کشور باید چیزی شبیه حزب را ترویج کنیم و از این احزاب بی تابلویی که بلای جان جامعه هستند، افرادی که یک شب از زیر بوته در می‌آیند، عبور کنیم.

صفارهرندی در ادامه گفت: در کشور‌های پیشرفته غربی کم‌تر می‌شنوید که با مفاسد کلان اقتصادی روبه رو باشند. بخاطر اینکه در حزب جلوی آن گرفته می‌شود. اگر فردی به منصب بالا برسد آبروی تشکیلات می‌رود. ما آدم‌ها را بزرگ می‌کنیم و درجایی می‌نشینیم بعد عزا می‌گیریم با او چه کنیم.

وی در ادامه با بیان اینکه ما زیاد حرف از خصوصی سازی زدیم، اما فقط شکلک آن را درآوردیم گفت: سرمایه ایرانیان خارج از کشور رقم بالایی است. بسیاری از این افراد این آمادگی را دارند که این سرمایه را به محیط اقتصادی بکر بیاورند باید حکمرانی خود را در این زمینه ترمیم کنیم.

صفارهرندی با بیان اینکه شورای نگهبان به درستی می‌گوید که نظارت من باید استصوابی باشد گفت: باید برای  آیین حکمرانی در این حوزه فکر کرد. اگر ما یک قانونی داشته باشیم فردی که ساختارشکنی می‌کند حق ورود به مناصب حکومتی ندارد، کار شورای نگهبان آسان‌تر می‌شود. آقای پزشکیان یک تفاوتی با جناح اصلاح طلب دارد و آن این است که اظهار می‌کند ساختار‌ها را نمی‌شکند. شاید در عمل اطرافیان موانعی ایجاد کنند.

وی در ادامه گفت: بخش مهم در آیین حکمرانی در موضوعات مهم کشور است. از جمله موضوع آب. ما نیازمند مدیریت در حوزه آب هستیم. سیاست اقتصاد دریامحور باید با جدیت دنبال شود. ما ۴۰ سال است که در مورد فعال کردن حوزه مکران حرف می‌زنیم، اما کاری صورت نگرفته است. آیین حکمرانی ما در این مقولات ضعیف است و باید تقویت شود.

صفار هرندی بیان کرد: ما در حوزه انرژی خطای بزرگی داشتیم. چرا مدام به مردم می‌گوییم باید مصرف بنزین را کم کنند. چرا ما خودرو با کیفیت تولید نمی‌کنیم. چرا مدام به مردم فشار می‌آوریم. البته باید مردم را تشویق کنیم که از حمل و نقل عمومی استفاده کنند.

حکمرانی علم و فناوری در دوره پساجنگ قرارگاهی شود

حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی سخنران دیگر این نشست بود که در ابتدا گفت: استفاده از مطالعات و مباحثی مانند فقه حکمرانی، به خودی خود مسئله اصلی نیست؛ مسئله این است که آیا این مباحث می‌توانند به حل مسائل جامعه امروز ما کمک کنند یا خیر. پیشنهاد من این است که اگر یک نظام حل مسئله از سیاست‌گذاری تا نظارت و اجرا داشته باشیم، بتوانیم متناسب با مسائل روز، فناوری‌ها و ابزار‌های لازم را نیز در اختیار بگیریم.

وی افزود: بسیاری از چالش‌هایی که امروز با آنها مواجه هستیم، مختص ایران نیست و در سطح جهان نیز وجود دارد. گسست نسل‌ها و بحران‌های صنعتی از جمله این مسائل است و حتی بسیاری از خودروسازان بزرگ جهان در کشوری مانند المان با بحران و ورشکستگی مواجه شده‌اند؛ بنابراین نباید تصور کنیم که تمام چالش‌های موجود صرفاً مربوط به کشور ماست.

خسروپناه ادامه داد: امروز باید درباره اقتضائات اقتصاد، فرهنگ، اجتماع، امنیت و سلامت در ایران مطالعه کنیم و ببینیم جامعه ما در وضعیت کنونی و به‌ویژه در دوره پساجنگ، با چه پرسش‌ها و دغدغه‌هایی مواجه است. البته تعبیر «حکمرانی پساجنگ» به این معنا نیست که ما از جنگ عبور کرده‌ایم؛ بلکه باید از هم‌اکنون برای اقتضائات این دوره آماده باشیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ابزار‌های جدید برای حل مسائل جامعه اظهار کرد: امروز ابزار‌هایی مانند هوش مصنوعی، علوم شناختی، فناوری‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند در شناخت جامعه و حل مسائل به ما کمک کنند. باید بدانیم از مجموعه این ابزار‌ها چگونه استفاده کنیم تا شناخت دقیقی از جامعه ایران به دست آوریم.

وی با اشاره به مسئله حجاب گفت: برای نمونه، در موضوع حجاب باید بدانیم واقعیت جامعه چیست؛ چه درصدی از زنان با حجاب موافق هستند و چه میزان مخالف آن هستند. اگر شناخت دقیقی از واقعیت نداشته باشیم، ممکن است تصمیم‌های عجولانه، احساسی و بدون پشتوانه اتخاذ شود و حتی تصمیم‌سازان را تحریک کند. گاهی با تصمیم‌های عجولانه و غیرمنطقی مواجهیم و گاهی نیز گرفتار تساهل و تصمیم نگرفتن می‌شویم.

خسروپناه تأکید کرد: شناخت قوت‌ها و ضعف‌ها و همچنین فرصت‌ها و تهدید‌ها در هر مسئله، بسیار مهم است و تصمیم‌گیری باید بر اساس واقعیت‌شناسی صورت گیرد.

وی با اشاره به تغییر فضای دانشگاه‌ها در سال‌های گذشته گفت: در دهه ۷۰، دهه ۸۰ و تا حدودی در دهه ۹۰، دانشگاه‌ها از امثال بنده دعوت می‌کردند و دانشجویان علاقه‌مند بودند درباره موضوعاتی مانند کلام جدید، مدرنیته، ادبیات پروتستان و ترجمه آن در ایران، دین و آزادی و سایر مباحث فکری مناظره و گفت‌و‌گو کنند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در برخی از این جلسات ۷۰۰ تا ۸۰۰ نفر از دانشجویان حضور پیدا می‌کردند. ممکن بود همه آنها به یک اندازه به مباحث گوش ندهند، اما اقبال عجیبی نسبت به این گفت‌و‌گو‌ها وجود داشت. حتی دانشجویان از استادان می‌خواستند شب در تهران بمانند و در خوابگاه درباره موضوعاتی مانند «انتظارات بشر از دین» به بحث ادامه دهند.

خسروپناه با بیان اینکه فضای امروز با گذشته متفاوت شده است، گفت: سرعت تحولات بسیار زیاد شده و مخاطب امروز نیز تغییر کرده است؛ بنابراین اگر بخواهیم درباره حکمرانی فرهنگی در دوره پساجنگ صحبت کنیم، باید با واقعیت‌های جدید مواجه شویم.

وی با اشاره به انقلاب پلتفرمی در حوزه رسانه تصریح کرد: امروز صداوسیما برای مخاطب، حتی اگر بخواهیم آن را در ردیف ابزار‌های مهم قرار دهیم، دیگر تنها ابزار ارتباطی نیست. در شرایط عادی که اینترنت و پلتفرم‌های دیگر در اختیار مردم است، نمی‌توان انتظار داشت مخاطب صرفاً از صداوسیما استفاده کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در شرایط جنگ، وضعیت متفاوت است و زمانی که اینترنت قطع می‌شود، صداوسیما نقش متفاوتی پیدا می‌کند؛ اما در شرایط عادی یک انقلاب پلتفرمی شکل گرفته است؛ بنابراین اگر بخواهیم درباره حکمرانی فرهنگ در دوره پساجنگ ورود کنیم، باید این واقعیت را بپذیریم که این تغییرات حتی پیش از جنگ آغاز شده بود.

خسروپناه با اشاره به تغییر ماهیت جنگ‌ها اظهار کرد: بخش مهمی از جنگ، میدان موشک، پهپاد و تجهیزات نظامی است که خود این حوزه نیز الگوی حکمرانی خاص خود را می‌خواهد. حکمرانی دفاعی امروز با دوران دفاع مقدس و حتی با جنگ‌های ۱۰ سال گذشته متفاوت است.

وی افزود: امروز با جنگی مواجهیم که در آن پدافند، هوا، فضا، فناوری و شبکه‌های ارتباطی اهمیت ویژه‌ای دارند؛ بنابراین الگوی دفاعی کشور نیز باید متناسب با این تغییرات بازتعریف شود.

خسروپناه با اشاره به عملیات وعده صادق گفت: وعده صادق یک، بخشی از قوت‌ها و ضعف‌های ما را نشان داد و وعده صادق دو نیز تجربه دیگری به دست داد. در فاصله وعده صادق دو تا وعده صادق سه نیز اقدامات و تجربیات مهمی شکل گرفت. شهید حاجی‌زاده و دیگر شهدای این حوزه، سال‌ها برای توسعه توان دفاعی کشور تلاش کردند و اگر برخی از این تدابیر و ساختار‌ها زودتر شکل گرفته بود، شاید شرایط ما در جنگ متفاوت می‌شد.وی تصریح کرد: جنگ ۱۲ روزه نیز نشان داد که باید برای دوره پساجنگ، یکی از محور‌های اصلی را به پدافند نظامی اختصاص دهیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ضرورت تحول در حوزه علم و فناوری گفت: اگر الگوی جنگ تغییر کرده است، الگوی حکمرانی علم و فناوری نیز باید تغییر کند. پدافند‌های متعارف دیگر به تنهایی پاسخگوی نیاز‌های امروز نیستند و ما باید به سمت پدافند‌های نوین و از جمله فناوری‌های کوانتومی حرکت کنیم.

وی افزود: امروز ما رشته فیزیک کوانتوم داریم، اما نیاز ما فقط فیزیک کوانتوم نیست؛ ما به مهندسی کوانتوم نیاز داریم. سنسور‌های کوانتومی، رایانه‌های کوانتومی، ارتباطات کوانتومی و زیست‌شناسی کوانتومی از جمله نیاز‌های فناوری کشور هستند.

خسروپناه ادامه داد: کسی که فیزیک کوانتوم خوانده است، لزوماً نمی‌تواند یک لیزر کوانتومی بسازد. برای ساخت یک فناوری پیچیده مانند رایانه یا تجهیزات کوانتومی، باید چندین رشته علمی در کنار یکدیگر قرار گیرند؛ بنابراین علاوه بر رشته‌های تخصصی، به رشته‌هایی مانند مدیریت مهندسی فناوری‌های نوین و مدیریت مهندسی فناوری کوانتومی نیز نیاز داریم.

وی با اشاره به تهدید‌های سایبری گفت: امروز یکی از مهم‌ترین تهدید‌های ما تهدید‌های سایبری است. حملات سایبری می‌توانند نظام بانکی و مالی کشور را با مشکل مواجه کنند. این پرسش مطرح است که چه چیزی می‌تواند در برابر چنین تهدید‌هایی از زیرساخت‌های کشور محافظت کند؛ یکی از پاسخ‌ها، استفاده از ارتباطات کوانتومی و رمزنگاری و الگوریتم‌های پساکوانتومی است.

خسروپناه تأکید کرد: اگر سامانه‌های مالی و بانکی ما بر مبنای ارتباطات کوانتومی طراحی شوند، سطح امنیت آنها به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند. همچنین در حوزه مخابرات نیز ارتباطات کوانتومی می‌تواند در برابر برخی تهدید‌ها و روش‌های شناسایی و رهگیری، امنیت بیشتری ایجاد کند.

وی گفت: بنابراین ما در حوزه جنگ سخت و دفاعی، الزامات جدیدی داریم و این الزامات باید در حوزه آموزش و تربیت نیروی انسانی نیز مورد توجه قرار گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تغییر ساختار حکمرانی علم و فناوری اظهار کرد: وزارت علوم در دوره پساجنگ باید نقش یک قرارگاه علم و فناوری را ایفا کند. با ساختار‌های فعلی و با تفکیک معاونت‌ها و دستگاه‌های مختلف، نمی‌توان انتظار داشت وزارت علوم به معنای واقعی کلمه نقش قرارگاهی داشته باشد.

وی افزود: امروز معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، وزارت علوم، شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری و مجموعه‌های دیگر هر کدام بخشی از این مأموریت را دنبال می‌کنند، اما به نظر می‌رسد این مجموعه‌ها همچنان جزایر جدا از یکدیگر هستند.

خسروپناه ادامه داد: ما هنوز حکمرانی منسجم علم و فناوری نداریم. نقشه جامع علمی کشور وجود دارد و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در حال بازنگری آن با مشارکت دستگاه‌های مختلف است و ان‌شاءالله این سند پس از تصویب و ابلاغ، مبنای حرکت قرار خواهد گرفت؛ اما باید توجه کنیم که حکمرانی علم و فناوری صرفاً با اسناد محقق نمی‌شود.

وی با انتقاد از طولانی بودن فرآیند ایجاد رشته‌های دانشگاهی گفت: فرض کنید دانشگاهی پیشنهاد ایجاد رشته مهندسی کوانتوم را ارائه دهد؛ پس از چند سال جلسات کارشناسی، موضوع به شورای برنامه‌ریزی می‌رود، سپس باید مراحل دیگری طی شود تا در نهایت مشخص شود این رشته در کدام دانشگاه ایجاد شود. این فرآیند ممکن است هفت، هشت یا حتی ۱۰ سال طول بکشد. این مدل، مدل کار قرارگاهی نیست.

خسروپناه با اشاره به جنگ نرم و شناختی نیز گفت: در حوزه جنگ نرم نیز ما به قرارگاه نیاز داریم، زیرا جنگ شناختی دارای لایه‌های مختلف است. رسانه‌های دشمن و شبکه‌های مختلف تلاش می‌کنند بر ذهن و ادراک جامعه اثر بگذارند و باید برای مواجهه با این جنگ، شناخت دقیقی از ابزار‌ها و روش‌های آنها داشته باشیم.

وی افزود: در جنگ شناختی، تنها رسانه مطرح نیست؛ از ابزار‌های علوم شناختی و روان‌شناسی شناختی نیز استفاده می‌شود و حتی در حوزه اقتصاد نیز با پدیده اقتصاد شناختی مواجهیم؛ بنابراین باید مشخص کنیم مجموعه‌های فعال در حوزه شناختی کشور در دوره پساجنگ چه کارکردی خواهند داشت.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تحول در آموزش‌وپرورش تأکید کرد و گفت: تحول در نهاد علم فقط به آموزش عالی محدود نمی‌شود و تحول در آموزش‌وپرورش نیز بسیار جدی است. حکمرانی آموزش‌وپرورش باید تغییر کند، زیرا نظام آموزشی ما همچنان تا حد زیادی حافظه‌محور است.

وی افزود: یکی از کار‌هایی که در این مدت در شورای عالی انقلاب فرهنگی دنبال کرده‌ایم، ارتباط دادن مجموعه‌های علمی و فناوری با آموزش‌وپرورش است. برای مثال، پژوهشگاه رویان می‌تواند با آموزش‌وپرورش ارتباط برقرار کند تا دانش‌آموزان با این مجموعه علمی و حوزه‌های پژوهشی آن آشنا شوند. همین الگو می‌تواند در سایر حوزه‌های فناوری نیز دنبال شود.

خسروپناه ادامه داد: در حوزه‌هایی مانند پیوند سلولی، فناوری‌های نوین درمانی، ژنتیک و سایر مرز‌های دانش، دستاورد‌های ارزشمندی در کشور وجود دارد. اگر دانش‌آموزان از دوران مدرسه با این فناوری‌ها و مراکز علمی مرتبط شوند، نگاه آنها به علم و فناوری نیز تغییر خواهد کرد.

وی با اشاره به ضرورت تغییر کتاب‌های درسی گفت: حجم کتاب‌های درسی زیاد است و نظام آموزشی ما همچنان حافظه‌محور است. از سوی دیگر، فراهم کردن امکانات آزمایشگاهی در تمام مدارس نیز به آسانی امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان با استفاده از ظرفیت خیرین، مراکز علمی، پژوهشگاه‌ها و فناوری‌های نوین، این ارتباط را ایجاد کرد.

خسروپناه با اشاره به تغییر نگرش دانش‌آموزان نسبت به تحصیل گفت: امروز گرایش دانش‌آموزان به سمت مهارت و هنر افزایش پیدا کرده است، زیرا احساس می‌کنند از این مسیر می‌توانند مهارت شغلی، درآمد و آینده کاری داشته باشند. بسیاری از آنها تمایلی ندارند هشت سال در دانشگاه درس بخوانند و پس از آن تازه ببینند آیا مهارتی برای ورود به بازار کار کسب کرده‌اند یا خیر.

وی تأکید کرد: این تغییر گرایش دانش‌آموزان، نشان‌دهنده تغییر شناخت و نیاز مخاطب است و طبیعی است که این تغییر، الگوی حکمرانی ما را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان گفت: در کنار همه این مسائل، موضوع صیانت از هویت ملی نیز از مسائل مهم فرهنگی کشور است و به‌ویژه در مساجد و سایر نهاد‌های فرهنگی باید برای آن برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد.