گواهی صرفه‌جویی آب در آستانه ورود به بورس انرژی؛ اقتصاد آب به کمک مدیریت مصرف می‌آید

باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - بحران آب دیگر تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست و به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که افزایش بهره‌وری و مدیریت مصرف را به ضرورتی جدی تبدیل کرده است.

در همین راستا، راه‌اندازی «گواهی صرفه‌جویی آب» به‌عنوان ابزاری اقتصادی برای ایجاد انگیزه در کاهش مصرف، در دستور کار وزارت نیرو و بازار سرمایه قرار گرفته است.

بر اساس این سازوکار، صرفه‌جویی محقق‌شده در مصرف آب می‌تواند به یک دارایی قابل اندازه‌گیری و قابل معامله تبدیل شود و برای صرفه‌جو درآمد اقتصادی ایجاد کند.

اکنون با نهایی شدن بخش مهمی از اقدامات اجرایی، این طرح در انتظار ابلاغ دستورالعمل معاملات از سوی وزارت نیرو است تا امکان معامله گواهی صرفه‌جویی آب در بورس انرژی فراهم شود.

در صورت اجرای صحیح، این بازار می‌تواند صرفه‌جویی آب را از یک توصیه عمومی به یک فعالیت اقتصادی تبدیل کرده و منابع مالی جدیدی را به سمت طرح‌های افزایش بهره‌وری هدایت کند.

در همین راستا نظیفی مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به نهایی شدن اقدامات اجرایی راه‌اندازی گواهی صرفه‌جویی آب اعلام کرد: با ابلاغ دستورالعمل معاملات از سوی وزیر نیرو، زمینه آغاز معاملات این ابزار در بورس انرژی ایران فراهم خواهد شد؛ ابزاری که می‌تواند با ایجاد منافع اقتصادی، انگیزه لازم برای صرفه‌جویی در مصرف آب را تقویت کند. اقدامات نهایی عرضه گواهی صرفه‌جویی مصرف آب در بورس انرژی در پاییز و زمستان سال گذشته انجام شده است.

مدیرعامل بورس انرژی افزود: هرگاه مصرف‌کنندگان آب یا پیمانکاران فعال در حوزه انتقال آب اطمینان پیدا کنند که صرفه‌جویی انجام‌شده برای آنها منافع اقتصادی به همراه دارد و می‌توانند صرفه‌جویی انجام‌شده را در بورس انرژی به فروش برسانند، انگیزه بیشتری برای اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف خواهند داشت.

او تأکید کرد: این افراد می‌توانند میزان صرفه‌جویی محقق‌شده را در قالب گواهی صرفه‌جویی آب در بورس انرژی ایران عرضه کرده و به فروش برسانند و از منافع مالی حاصل از آن بهره‌مند شوند.

در ادامه نیز عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، نیز در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان گفت: گواهی صرفه‌جویی آب در ادامه برنامه‌های وزارت نیرو در دوره جدید برای ساماندهی فضای کسب‌وکار آب و ارتقای بهره‌وری آب دنبال می‌شود.

او افزود: به همین منظور طرحی با عنوان «استقرار بازار بهره‌وری آب» آماده شده است. پیش از این نیز اطلاع‌رسانی‌های عمومی درباره این بازار انجام شده و سازوکار آن برای بررسی‌های کارشناسی و اطلاع‌رسانی عمومی در اختیار مردم و رسانه‌ها قرار گرفته است.

بزرگ‌زاده ادامه داد: سازوکار این طرح به این صورت است که افرادی که پروژه‌های افزایش بهره‌وری آب و صرفه‌جویی را اجرا کنند، می‌توانند با دریافت گواهی‌های صرفه‌جویی آب و عرضه آنها در بورس، از مزایای این اقدام برای تأمین مالی پروژه‌های خود بهره‌مند شوند.

سخنگوی صنعت آب کشور با بیان اینکه این اقدام می‌تواند نقش مؤثری در توسعه بهره‌وری منابع آب داشته باشد، اظهار کرد: اقدامات لازم در این زمینه انجام شده و قانونگذار نیز در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ احکام مربوط به آن را پیش‌بینی کرده است.

او تصریح کرد: در حال حاضر آیین‌نامه‌های اجرایی این طرح در دولت در حال تنظیم است و امیدواریم طی یک ماه آینده این مسیر پیش برود، تا نیمه سال نهایی شود و بتوانیم بازار بهره‌وری آب را در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ فعال کنیم.

 گواهی صرفه‌جویی آب چگونه عمل می‌کند؟

سازوکار گواهی صرفه‌جویی آب به این صورت طراحی شده است که سرمایه‌گذار یا مجری طرح، پروژه‌ای برای کاهش مصرف آب در منازل، واحد‌های تولیدی یا سایر بخش‌ها اجرا می‌کند. پس از اجرای طرح، میزان آب صرفه‌جویی‌شده بر اساس یک سازوکار مشخص اندازه‌گیری و تأیید می‌شود.

در ادامه، میزان صرفه‌جویی تأییدشده در قالب گواهی صرفه‌جویی آب ثبت می‌شود و گواهی صادرشده می‌تواند در بورس انرژی عرضه و خرید و فروش شود.

به این ترتیب، فرد یا واحدی که با اجرای یک پروژه مصرف آب را کاهش داده است، علاوه بر کاهش هزینه‌های مصرف، می‌تواند از محل فروش گواهی صرفه‌جویی نیز درآمد کسب کند.

در واقع، این سازوکار تلاش می‌کند میان «کاهش مصرف آب» و «منفعت اقتصادی» ارتباط مستقیمی ایجاد کند تا سرمایه‌گذاری در طرح‌های بهره‌وری آب توجیه اقتصادی بیشتری پیدا کند.

بسیاری از کارشناسان معتقدند، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های گواهی صرفه‌جویی آب، تبدیل صرفه‌جویی به یک ارزش اقتصادی قابل معامله است. بسیاری از پروژه‌های کاهش مصرف به دلیل هزینه اولیه یا نبود بازگشت سرمایه کافی اجرا نمی‌شوند و ایجاد امکان فروش گواهی می‌تواند بخشی از این مانع را برطرف کند.

با این حال، موفقیت این بازار تنها به ایجاد امکان خرید و فروش گواهی وابسته نیست. مهم‌ترین مسئله، تعیین دقیق میزان صرفه‌جویی واقعی است. اگر مشخص نباشد یک پروژه چه میزان آب صرفه‌جویی کرده یا امکان صدور گواهی برای صرفه‌جویی غیرواقعی وجود داشته باشد، اعتماد فعالان اقتصادی به این بازار کاهش پیدا می‌کند.

بنابراین، نظام اندازه‌گیری، گزارش‌دهی و راستی‌آزمایی باید یکی از شفاف‌ترین بخش‌های بازار بهره‌وری آب باشد. همچنین لازم است خط مبنای مصرف به‌طور دقیق مشخص شود تا میزان صرفه‌جویی واقعی هر پروژه قابل محاسبه باشد.

از سوی دیگر، نقدشوندگی گواهی‌ها نیز اهمیت بالایی دارد. صرفه‌جو باید مطمئن باشد که پس از دریافت گواهی می‌تواند آن را در بازار با شرایط مناسب به فروش برساند. در غیر این صورت، انگیزه اقتصادی برای اجرای طرح‌های جدید کاهش خواهد یافت.

در نهایت گفتنی است، راه‌اندازی گواهی صرفه‌جویی آب را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن سیاست‌های مدیریت مصرف با سازوکار‌های اقتصادی و بازار سرمایه دانست. در این مدل، فرد یا بنگاهی که آب کمتری مصرف می‌کند، تنها از کاهش هزینه‌های خود منتفع نمی‌شود، بلکه می‌تواند صرفه‌جویی ایجادشده را نیز به یک ارزش اقتصادی تبدیل کند.

این رویکرد می‌تواند نگاه به مصرف آب را تغییر دهد؛ به‌گونه‌ای که صرفه‌جویی نه‌تنها یک مسئولیت اجتماعی و زیست‌محیطی، بلکه یک فرصت اقتصادی برای خانوارها، صنایع و سرمایه‌گذاران باشد؛ حالا باید منتظر ماند و دید این گواهی چه زمانی عملیاتی خواهد شد؟