ترکش‌های خاموش جنگ

باشگاه خبرنگاران جوان - هر خبر نگران‌کننده، هر شایعه و هر موج اضطراب، تنها ذهن انسان را درگیر نمی‌کند؛ بدن نیز به این فشار‌ها پاسخ می‌دهد. در شرایطی که جامعه بیش از هر زمان دیگری در معرض فشار‌های روانی ناشی از جنگ شناختی قرار دارد، متخصصان هشدار می‌دهند تداوم احساساتی مانند ترس، خشم و نگرانی، علاوه بر فرسایش روان، می‌تواند سلامت جسم را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

مریم می‌گوید از وقتی اخبار درگیری‌ها را لحظه‌به‌لحظه دنبال می‌کند، خوابش سبک‌تر شده است؛ هر صدای بلندی برای چند ثانیه او را به سمت تلفن همراه می‌کشاند تا مطمئن شود اتفاق تازه‌ای رخ نداده است. می‌گوید: «گاهی حتی وقتی خبری هم نیست، ذهنم دنبال یک اتفاق بد می‌گردد.»

او تنها نیست؛ این روز‌ها بسیاری از مردم در مواجهه با حجم زیادی از اخبار و تصاویر نگران‌کننده، تجربه‌هایی مشابه دارند. دلشوره، بی‌خوابی، کاهش تمرکز، احساس خستگی و نگرانی درباره آینده، بخشی از واکنش‌هایی است که ممکن است در سایه فشار روانی ناشی از بحران‌ها ایجاد شود. اما آنچه کمتر دیده می‌شود، میدان دیگری از این فشارهاست؛ میدانی که در درون بدن انسان شکل می‌گیرد. احساسات منفی فقط در ذهن باقی نمی‌مانند، بلکه می‌توانند با فعال کردن واکنش‌های زیستی، بر سیستم عصبی، قلب، دستگاه گوارش و حتی عملکرد سیستم ایمنی اثر بگذارند.

در شرایطی که جنگ شناختی تلاش می‌کند با ایجاد ترس، ناامیدی و آشفتگی ذهنی، توان روانی جامعه را کاهش دهد، شناخت تأثیر احساسات بر بدن می‌تواند به افراد کمک کند تا آگاهانه‌تر با فشار‌های روانی مواجه شوند.

اضطراب؛ وقتی بدن در حالت هشدار باقی می‌ماند

بدن انسان برای مواجهه با خطر، یک سازوکار طبیعی دارد. هنگام احساس تهدید، هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح می‌شوند تا فرد بتواند سریع‌تر واکنش نشان دهد. این واکنش در کوتاه‌مدت مفید است، اما ادامه پیدا کردن آن می‌تواند بدن را فرسوده کند.

حامد کاظمی متخصص روان‌شناسی سلامت می‌گوید: «مسئله اصلی، داشتن احساسات منفی نیست؛ چراکه ترس، خشم و نگرانی بخشی از تجربه طبیعی انسان هستند. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که فرد نتواند این هیجانات را تنظیم کند و برای مدت طولانی در وضعیت فشار روانی باقی بماند.»

ترس و نگرانی؛ فشار پنهان بر سیستم عصبی

قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار اضطراب‌آور، دنبال کردن بی‌وقفه شبکه‌های اجتماعی و تصور مداوم سناریو‌های منفی، مغز را در وضعیت آماده‌باش نگه می‌دارد. این شرایط می‌تواند با نشانه‌هایی مانند اختلال خواب، کاهش تمرکز، تحریک‌پذیری، خستگی ذهنی و افزایش تنش عضلانی همراه شود.

خشم کنترل‌نشده؛ تنش برای قلب و عروق

خشم یکی دیگر از احساساتی است که در شرایط پراسترس افزایش پیدا می‌کند. وقتی خشم به شکل مداوم و بدون مدیریت تجربه شود، بدن وارد چرخه‌ای از تنش می‌شود؛ ضربان قلب افزایش می‌یابد، فشار خون بالا می‌رود و عضلات در حالت انقباض قرار می‌گیرند. مدیریت خشم، گفت‌و‌گو درباره احساسات و پیدا کردن راه‌های سالم برای تخلیه هیجانات، از جمله روش‌هایی است که متخصصان برای کاهش آثار این فشار توصیه می‌کنند.

تنهایی؛ زمانی که فاصله از دیگران، فشار روانی را بیشتر می‌کند

در دوره‌های بحرانی، برخی افراد به دلیل نگرانی یا ترس، ارتباط خود را با دیگران کاهش می‌دهند. اما انزوای طولانی‌مدت می‌تواند احساس ناامیدی و فشار روانی را افزایش دهد. ارتباط با خانواده، دوستان و گروه‌های حمایتی، یکی از عوامل مهم در حفظ سلامت روان و افزایش تاب‌آوری در شرایط سخت است.

نشخوار فکری؛ خستگی پنهان ذهن

مرور مداوم اتفاقات تلخ، فکر کردن بی‌پایان به آینده و دنبال کردن لحظه‌ای اخبار، ذهن را از فرصت بازیابی محروم می‌کند. نشخوار فکری می‌تواند باعث کاهش تمرکز، احساس خستگی، بی‌خوابی و افزایش اضطراب شود؛ به همین دلیل کارشناسان توصیه می‌کنند افراد برای مصرف اخبار، زمان مشخصی تعیین کنند و از غرق شدن در جریان بی‌پایان اطلاعات جلوگیری کنند.

وقتی اضطراب به دستگاه گوارش می‌رسد

رابطه میان مغز و دستگاه گوارش باعث شده است فشار‌های روانی در بسیاری از افراد با علائم جسمی مانند دل‌درد، تغییر اشتها، سوءهاضمه یا مشکلات گوارشی همراه شود. استرس طولانی‌مدت می‌تواند تعادل طبیعی بدن را برهم بزند و علائم جسمی ایجاد کند؛ علائمی که گاهی فرد منشأ آن را تنها یک مشکل جسمی تصور می‌کند.

راه‌های مقابله با ترکش‌های روانی بحران

کاظمی معتقد است نخستین گام برای کاهش آثار فشار‌های روانی، مدیریت نحوه مواجهه با اخبار است. وی توصیه می‌کند افراد به‌جای دنبال کردن مداوم اخبار و شایعات، تنها در زمان‌های مشخص و از منابع معتبر اطلاعات مورد نیاز خود را دریافت کنند. در کنار آن، حفظ نظم خواب، تغذیه مناسب و ادامه فعالیت‌های روزمره، به بدن کمک می‌کند تا از وضعیت آماده‌باش دائمی خارج شود و تعادل خود را بازیابد.

به گفته کاظمی، گفت‌و‌گو با اعضای خانواده، دوستان یا افراد مورد اعتماد درباره نگرانی‌ها، اختصاص زمانی برای فعالیت‌های آرامش‌بخش مانند پیاده‌روی، مطالعه، دعا یا ورزش سبک و همچنین پذیرفتن احساسات به‌جای سرکوب آنها، از مهم‌ترین راهکار‌هایی است که می‌تواند تاب‌آوری روانی افراد را در شرایط بحرانی افزایش دهد و از تبدیل شدن فشار‌های روانی به مشکلات جسمی پیشگیری کند.

بدن، پیام‌های ذهن را فراموش نمی‌کند

احساسات را نمی‌توان حذف کرد، اما می‌توان آنها را شناخت و مدیریت کرد. همان‌طور که فشار‌های بیرونی نیازمند آمادگی و مراقبت هستند، سلامت روان نیز در شرایط بحران نیازمند توجه است. در روز‌هایی که دشمنان در جنگ شناختی تلاش می‌کنند با تزریق اضطراب و ناامیدی، توان اجتماعی را کاهش دهند، حفظ آرامش، مراقبت از سلامت روان و تقویت تاب‌آوری فردی، بخشی از مقاومت در برابر فشار‌های روانی است؛ مقاومتی که از ذهن آغاز می‌شود و در بدن ادامه پیدا می‌کند.

منبع: فارس