مأمور انگلیس که فارسی را مثل بلبل حرف می‌زد

باشگاه خبرنگاران جوان - «هرات» که امروز بخشی از افغانستان و سومین شهر پرجمعیت این کشور پس از کابل و قندهار به شمار می‌رود، روزگاری در خراسان بزرگ قرار داشته است. آن زمان، خراسان چهار ربع داشته که بلخ، هرات، نیشابور و مرو را شامل می‌شده، اما حالا از آن چهار قسمت بزرگ، فقط نیشابور در نقشه ایران است و طی دوره‌های مختلف، سه ربع آن از کشور ما جدا شده است.

در زمان محمدشاه قاجار، دیپلماتی به نام میرزا حسین خان آجودان‌باشی، تلاش کرد تا در سفری به اروپا، انگلیس را از تصمیم جداسازی «هرات» از خاک ایران منصرف کند. در واقع، پس از معاهده پاریس که با خیانت آقاخان نوری اتفاق افتاده بود، هرات از ایران جدا شده بود، اما آجودان‌باشی تلاش می‌کرد هرات به ایران برگردد.

حدود ۲۰۰ سال از آن روز‌ها می‌گذرد. سال ۱۲۵۴ هجری قمری، میرزا با یک هیأت به اروپا رفت و قبل از هرچیز، وارد استانبول شد. آن‌جا سفیر انگلیس در استانبول، منشی خود را پیش آجودان‌باشی می‌فرستد و با غرور می‌گوید: «اگر به عنوان هیأت رسمی می‌خواهید به انگلیس بروید، دولت ما شما را نمی‌پذیرد. از همین‌جا به کشورتان برگردید!» بعد هم می‌گوید که اگر قصد مذاکره دارید، به سفارتخانه ما بیایید. میرزا حسین‌خان که دیپلماتی وطن‌دوست بوده، نمی‌پذیرد و می‌گوید: «ما به سفارت شما نمی‌آییم.»

بعد هم راهی اتریش می‌شود و در آن‌جا با فرانسوا ژوزف، امپراطور اتریش و مترنیخ، صدر اعظم این کشور در وین دیدار می‌کند. همان‌جاست که سروکله مأمور پنهانی انگلیس که فارسی را مثل بلبل صحبت می‌کرده، پیدا می‌شود و کنار اتاق آنها در مهمانخانه جا می‌گیرد.

هیأت ایرانی، متوجه این قضیه نمی‌شود، اما اتریشی‌ها آنها را در جریان می‌گذارند که فلان مأمور انگلیسی کنار اتاق شما، اتاق گرفته است.

مأمور انگلیسی که قضیه را لو رفته می‌بیند، پیش میرزاحسین خان آجودان‌باشی می‌رود و خود را قوم و خویش وزیر خارجه انگلیس و یک ایرانی دوآتشه معرفی می‌کند. او به میرزا می‌گوید که حاضر است بین ایران و انگلیس، آشتی برقرار کند، به شرطی که ایران از هرات چشم‌پوشی کند و سالی دو کرور از انگلستان مواجب بگیرد.

آجودان‌باشی عصبانی می‌شود و سر او داد می‌زند و می‌گوید: «من یک نظامی هستم، حیله و نیرنگ بلد نیستم. اگر مأموریتی داری، صاف و ساده به من بگو تا به دولت اعلام کنم و نتیجه را بگویم.»

آن مأمور پنهانی که صراحت دیپلمات ایرانی را می‌بیند، اتاق را تحویل می‌دهد و به جای دیگری می‌رود. بدبختانه هرات، قبل از این سفر با خیانت آقاخان نوری و طی معاهده پاریس در ۱۱ شهریور ۱۲۳۵ از ایران جدا شده بود و تلاش آجودان‌باشی هم فایده‌ای در این مسیر نداشت.

منبع: فارس