سامانه‌های نوین آبیاری راهبرد کلیدی کشاورزی در برابر بحران آب

باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - با توجه به قرار گرفتن ایران روی کمربندی خشک و نیمه خشک و موضوع تغییر اقلیم و خشکسالی سنوات اخیر شاهد بهره برداری بی رویه و غیرمجاز از آب های زیرزمینی و چاه های کشاورزی بودیم که در نهایت  این امر کار را به جایی رساندکه کمبود آب به یک بحران جدی در بخش کشاورزی تبدیل کرده است.

با توجه به نقش مهم توسعه سامانه‌های نوین آبیاری در مدیریت آب مصرفی بخش کشاورزی،  در برنامه هفتم سالانه اجرای این‌سامانه در سطح ۳۵۰ هزار هکتار پیش بینی شده که تحقق اجرای این امر منوط به تخصیص منابع اعتباری لازم است که با گذشت ۲.۵ سال از اجرای برنامه این امر محقق نشده است و متاسفانه در  ضوابط اجرایی بودجه امسال سهم کشاورز به ۵۰ درصد و دولت ۵۰ درصد تغییر پیدا کرده است، درحالیکه طبق قانون سهم آورده کشاورزان در اجرای پروژه ها ۱۵ درصد و کمک های بلاعوض دولت ۸۵ درصد است که این موضوع می تواند منجر به کندی اجرای پروژه شود، این درحالی است که با توجه به شرایط اقلیمی و منابع آبی کشور این امر می تواند منجر به افزایش بهره وری شود.

براساس قوانین بالادستی برنامه هفتم سالانه باید ۳۵۰ هزار هکتار از اراضی کشور به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شود که شامل ۲۰۰ هزار هکتار سامانه‌های نوین (تحت فشار) و ۱۵۰ هزار هکتار آبیاری زیرسطحی با فناوری‌های نوین است که برای تحقق این هدف سالانه حدود ۲۰۰ همت اعتبار مورد نیاز است که با این حال بودجه های مصوب فاصله زیادی با این نیاز دارند به طوریکه سال گذشته تنها ۱.۵ همت تخصیص یافت که این امر منجر به اجرای حدود ۳۷ هزار هکتار پروژه شد.

بنابر آمارهای اعلامی تاکنون در مجموع ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار از اراضی کشور به سیستم‌های نوین آبیاری تجهیز شده‌اند که به طور متوسط نزدیک به ۴۰ درصد اراضی آبی کشور مجهز به این سامانه‌ها هستند.

اجرای سالانه سامانه های نوین آبیاری در سطح ۳۵۰ هزار هکتار در برنامه هفتم

فریبرز عباسی مجری طرح سامانه های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی گفت: براساس آمار تاکنون ۳ میلیون و ۲۵۰ هزار هکتار سامانه های نوین آبیاری در کشور اجرا شده که از این رقم بیش از ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار با مشارکت مردم و دولت و بیش از ۶۰۰ هزار هکتار خود بدلیل اثربخشی در افزایش بهره وری و کاهش ابیاری، مردم‌ منتظر اعتبارات دولتی نماندند و به عبارت دیگر خود اجرایی بدون ریالی اعتبارات دولت بوده است.

به گفته وی، سال گذشته ۸۸ هزار هکتار سامانه نوین آبیاری اجرا کردیم که ۵۵ حدود ۶۰ درصد دولت و مردم با مشارکت یکدیگر و ۴۰درصد مابقی خود اجرایی بوده است.

عباسی ادامه داد: در برنامه هفتم تکلیف سنگینی برای اجرای سامانه های نوین آبیاری پیش بینی کردند به طوریکه سالانه این پروژه در سطح ۳۵۰ هزار هکتار اجرا شود  که ۲۰۰ هزار هکتار آبیاری تحت فشار و ۱۵۰هزار هکتار آبیاری زیرسطحی است.

مجری طرح سامانه های نوین آبیاری با بیان اینکه یکی از الزامات اصلی اجرای این طرح منابع مالی است، افزود: با توجه به مشکلات منابع مالی آن طور که باید و شاید نتوانستیم اهداف برنامه هفتم را اجرا کنیم، درحالیکه در قانون سهم دولت و مردم پیش بینی شده، اما دولت در تعیین سهم‌ خودش عقب است و از لحاظ لوازم و تجهیزات، خدمات فنی و مهندسی ظرفیت و پتانسیل های خوبی داریم و هیچ گونه محدودیتی در این خصوص نداریم.

وی ادامه داد: ۳۰۰ تولیدکننده لوازم و تجهیزات در کشور داریم که علاوه بر تامین نیاز داخل به ۱۹ تا ۲۰ کشور صادرات داریم، همچنین در خدمات فنی و مهندسی مشاوران خوبی برای طراحی اجرای سامانه ها در کشور داریم که از این ظرفیت در کشور استفاده کردیم به طوریکه آنها را شناسنامه دار کردیم.

سهم تخصیص آب بخش کشاورزی به ۶۵ میلیارد متر مکعب در برنامه هفتم کاهش یافت

امیر هدایتی مدیر کل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی گفت: برنامه کاهش مصرف بخش کشاورزی از طریق تدوین الگوی کشت در برنامه وزارت جهاد کشاورزی قرار گرفته به طوریکه از حدود ۸۰ میلیارد متر مکعب به ۶۵ میلیارد متر مکعب تا پایان برنامه هفتم پیش برویم‌.

به گفته وی، براساس الگوی کشت ابلاغی در سال زراعی گذشته و امسال، از منظر برنامه الگوی کشت ۲ تا ۳ میلیارد جلوتر هستیم، اما در سال زراعی گذشته کمتر از ۵۰ میلیارد متر مکعب آب ابلاغ شد که در کشت بهاره و پاییزه، الگوی کشت وزارت جهاد انقباضی تدوین کرد تا با میزان آب ابلاغی خود را تنظیم کند.

هدایتی ادامه داد: با توجه به شرایط خشکسالی سال آبی جاری انقباضی بودیم و با بهبود بارش ها در میانگین ۵۰ سال اخیر در زمستان و بهار در اکثر دشت ها، الگوی کشت به حالت استاندارد خود بازگشت و آبی که در اختیار بهره برداران قرار گرفت، به جزء چند استان فلات مرکزی بویژه استان های تهران، البرز، قزوین، قم، مرکزی، یزد، سمنان و اصفهان در مابقی استان ها با برنامه هفتم تناسب داشت.

 وی با بیان اینکه بخش اعظم اجرای برنامه مربوط به الزامات اعتباری است، گفت: در خصوص الزامات برنامه با یک بیستم اعتبار مورد نیاز برای دستیابی به اهداف بویژه در سامانه نوین آبیاری مواجه هستیم، درحالیکه اگر اعتبارات مورد نیاز تامین شود به ازای هر هکتار اجرای سامانه نوین آبیاری امکان صرفه جویی تا سقف ۲ هزار و ۴۰۰ متر مکعب آب وجود دارد که از این جهت این ظرفیت ایجاد می کند که بتوانیم با کاهش میزان آب در برنامه، بخش کشاورزی را سازگار کنیم که با کاهش برداشت منابع آب، تولید را بتوانیم بر مبنای سنجه ها به اهداف برسیم.

با توجه به شرایط اقلیمی و خشکسالی موجود در بخش کشاورزی راهی جزء مقابله با تنش‌های آبی و صرفه جویی در مصرف و افزایش راندمان وجود ندارد که توسعه سامانه‌های نوین آبیاری راه حلی برای جبران کمبود منابع آبی و خشکسالی هاست