شناسایی نیازهای روز جامعه، راز تاثیرگذاری نماز جمعه بر مردم

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محمد امیرحسینی - از ۱۳۵۸/۵/۵ تا ۱۴۰۵/۵/۵ نمازجمعه باشکوه هرچه تمام در سراسر کشورمان برگزار شده است.

اولین نمازجمعه تهران که با فرمان امام خمینی (ره) و به امامت آیت‌الله سید محمود طالقانی در ۱۳۵۸/۵/۵ برگزار شد نقطه عطفی در تاریخ معاصر کشورمان به حساب می‌آید چراکه رژیم پهلوی هیچ‌گاه اجازه برگزاری این مراسم عبادی و سیاسی را نمی‌داد و پیروزی انقلاب اسلامی باعث شد یکی از مطالبات مردم که برگزاری مراسم مذهبی بود، محقق شود.

حضور گسترده مردم در اولین نمازجمعه تهران باعث شد تا نمازجمعه در سایر شهرهای بزرگ کشور هم برگزار شود و عده‌ کثیری از مردم از شهرهای مختلف برای ادای فریضه راهی شهرهای محل برگزاری نمازجمعه شوند.

حضور پرتعداد مردم باعث شد تا نیاز برگزاری نمازجمعه در شهرهای کوچکتر هم حس شود و به همین دلیل روز به روز بر شهرهایی که نمازجمعه را برپا داشتند افزوده شد.

تاسیس شورای سیاستگذاری ائمه جمعه در سال ۱۳۶۳ باعث ساماندهی برگزاری مراسم نمازجمعه در سراسر کشور شد و هم‌اکنون این مراسم عبادی و سیاسی در بیش از ۸۸۰ نقطه کشور برگزار می‌شود.

دستورات امام خمینی (ره) به ائمه جمعه

امام خمینی (ره) که تاکید زیادی بر اهمیت برگزاری نمازجمعه داشتند در کتاب صحیفه توصیه‌های زیادی به ائمه جمعه دارند که ازجمله آنها می‌توان به ساده‌زیستی، حفظ اسلام و انقلاب، پرهیز از اعمال خلاف، تهذیب نفس، روشنگری، حالت پدری داشتن نسبت به مردم، حفظ آرامش در کشور، پرهیز از اهانت و کشف ستر مومن و نظر کردن با عطوفت به مردم ومسئولان اشاره کرد.

امام خمینی (ره) دو دستور هم به ائمه جمعه دادند. ایشان در ۳۱ خرداد ۱۳۶۶ در نامه‌ای با موضوع موافقت با مفاد اطلاعیه دبیرخانه مرکزی ائمه جمعه در مورد انتخابات مجلس شورای اسلامی و عدم دخالت ائمه جمعه نوشتند: باید مردم را برای انتخابات آزاد گذاریم و نباید کاری بکنیم که فردی بر مردم تحمیل شود. بحمدالله مردم ما دارای‏‌ ‌‏رشد دینی و سیاسی مطلوب می‌باشند، و خودْ افراد متدین و درد مستضعفان چشیده و‏‌ ‌‏آگاه به مسائل دینی ـ سیاسی و همگام با محرومین را انتخاب خواهند کرد. و در چنین‏‌ ‌‏اوضاعی هیچ فرد و گروهی و هیچ نهاد و سازمان و حزب و دفتر و تجمعی نمی تواند در‏‌ ‌‏حوزه‌ی انتخابات دیگران دخالت نماید، و برای غیر حوزه‌ی خودْ فرد یا افرادی را کاندیدا‏‌ ‌‏نموده و از آنان تبلیغ نماید. در شرایط کنونی، اینجانب به هیچ‌وجه و به هیچ‌کس اجازه‏‌ ‌‏نمی دهم تا از سهم مبارک امام علیه‌السلام و یا از اموال دولت و اموال دفاتر و سازمانها‏‌ ‌‏و مجامع و اموال عمومی خرج انتخابات کند. باید مردم را برای شرکت در انتخابات‏‌ ‌‏تشویق کرد.

روحانیون محترم‏‌ ‌‏حوزه های انتخاباتی سعی کنند در حوزه‌ی خود ‏‌]‌‏با‏‏]‏‏ افراد و گروه‌های مسلمان که در‏‌ ‌‏انتخابات کاندیدا شده و یا از کاندیداهای مورد علاقه‌ی خود طرفداری می کنند چون‏‌ ‌‏پدری مهربان باشند و آنان را با دیده‌ی محبت بنگرند. همچنین ایشان دستور دبیرخانه ائمه جمعه مبنی بر ممنوعیت معرفی کاندیدا و موضع‌گیری له یا علیه اشخاص و استفاده از تریبون نمازجمعه را تایید کرده و تنها امام جمعه و ائمه جمعه موقت تهران را از این دستور معاف می‌فرمایند.

نمازجمعه از دو فراز عبادی و سیاسی تشکیل شده است و این امر علاوه بر برگزاری یک مراسم مذهبی راه را برای اطلاع مردم از شرایط روز کشور و بیان مطالبات مردمی باز کرده است.

بیان خطبه‌های سیاسی در نمازجمعه برای بسیاری از مسئولان راهگشاست چراکه نظر مرجعیت دینی درخصوص مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی از تریبون نمازجمعه بیان می‌شود البته ائمه جمعه در مواجهه با مسائل سایسی به تبعیت کامل از سیره امام مسلمین (ولی فقیه زمان)، حفظ و تقویت گفتمان انقلاب اسلامی، اصل نظام مقدس جمهوری اسلامی و ارکان آن، حفظ و ارتقای وحدت و برادری و اخلاق‌مداری، ایستادگی عزتمندانه و مقابله شدید با دشمنان، جذب حداکثری و دفع حداقلی، هدایتگری، بصیرت‌بخشی و افزایش قدرت تحلیل سیاسی، امیدآفرینی و نشاط‌بخشی عمومی، مردم‌داری و صیانت همه‌جانبه از حقوق مردم، دعوت به‌ قانون‌مداری و حرکت در چارچوب قوانین کشور و ملاحظه مصالح و ویژگی‌های سیاسی منطقه‌ای می‌پردازند.

نمازجمعه مامنی برای مردمی است که عضو هیچ حزب، دسته و یا گروهی نیستند و فقط می‌خواهند ضمن حضور در یک مراسم عبادی، مطالبات به حقی که دارند را مطرح کنند تا به گوش مسئولان برسد لذا نمازجمعه مردمی‌ترین مراسم عبادی و سیاسی است که هر هفته در کشور برگزار می‌شود و وجهه مردمی بودن نمازجمعه، علت ماندگاری آن از ۵۸/۵/۵ تا به امروز است.

مردمی بودن نمازجمعه از نگاه رهبر شهید

رهبر شهید انقلاب در ۲۶ دی ۱۴۰۲ در دیدار با ائمه جمعه سراسر کشور گفتند: امامت جمعه جزو سخت‌ترین کارها است و شاید کمترکاری به دشواری امامت جمعه باشد. علّت هم این است که امامت جمعه، هم جنبه‌ی یَلِی‌الرّبّی دارد، هم جنبه‌ی یَلِی‌الخلقی دارد؛ در نماز و خطبه، هم بایستی اخلاص و توجّه به حضرت حق و مانند اینها باشد ــ که اگر این معنا نباشد، و دل انسان خالی از قصد تقرّب و اخلاص لله باشد، حرف اثر نمی‌گذارد، نماز برکت پیدا نمی‌کند ــ هم این لازم است، هم توجّه به خلق لازم است. در نمازهای غیر جمعه، شاعر می‌گوید که «پشتم به خلایق است و رویم به خداست»؛ امّا در این نماز، [نه تنها] پشتتان به خلایق نیست، رویتان هم به خلایق است؛ هم رو به خلایق دارید، هم رو به خدا دارید؛ هم باید رضای الهی را در نظر بگیرید، هم باید نفع مردمی و رضای مردمی را در نظر بگیرید. خیلی سخت است دیگر؛ یکی از سخت‌ترین کارها این است. 

بدون شک طبق  تاکیدات امامین انقلاب در برپایی نمازجمعه، این مراسم عبادی و سیاسی نقش مهمی در امور کشور دارد.

جوانگرایی که در بین ائمه جمعه صورت گرفته نشان از شناسایی نیازهای روز جامعه توسط شورای سیاستگذاری ائمه جمعه برای پاسخگویی به نسل جوان و خانواده‌هاست لذا برپایی نمازجمعه علاوه بر توصیه‌های دینی و سیاسی، راهی برای روشن کردن مسیر برای جوانان است.

تبیین مسائل روز در زمینه‌های مختلف و تاثیرگذاری مباحث مطروحه در نمازجمعه و استقبال مردم از طرح مسائل روز باعث شده تا نمازجمعه از ابتدای انقلاب تا به امروز با حضور گسترده مردم برگزار شود.