توسعه روابط تجاری ایران و ارمنستان/ از ظرفیت‌های مغفول تا چالش‌های ژئوپلیتیکی قفقاز

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - هرویک یارجانیان رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان با اشاره به ظرفیت‌های گسترده موجود برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری میان دو کشور، بر ضرورت ایجاد ثبات در سیاست‌های صادراتی و رفع موانع پیش روی فعالان اقتصادی تأکید کرد و گفت: ارمنستان یکی از امن‌ترین و کم‌حاشیه‌ترین مرزهای ایران است و می‌توان از این ظرفیت برای توسعه تجارت و افزایش مبادلات اقتصادی استفاده کرد.

وی با بیان اینکه فعالان بخش خصوصی بارها این موضوع را با مسئولان دولتی مطرح کرده‌اند، اظهار کرد: ما در اتاق بازرگانی ایران، اتاق بازرگانی تهران و اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان بارها با دولتمردان صحبت کرده‌ایم که می‌توان بسیاری از کالاها را از ارمنستان وارد کرد و در مقابل، ظرفیت‌های صادراتی ایران به این کشور را نیز توسعه داد، بدون اینکه اتفاق خاصی برای بازار داخلی کشور رخ دهد.

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان ادامه داد: یکی از مشکلات جدی، بی‌ثباتی در تصمیمات صادراتی است؛ به‌عنوان مثال ممکن است یک‌شبه صادرات کالایی مانند پیاز ممنوع شود یا در شرایطی که یک محصول مانند رب گوجه‌فرنگی صادر می‌شود، وزارت صمت برای کنترل بازار صادرات آن را ممنوع کند.

وی افزود: ما بارها پیشنهاد داده‌ایم که چند کشور به‌عنوان بازارهای هدف صادراتی مشخص شوند و برای این کشورها استثناهایی در نظر گرفته شود. کشوری مانند ارمنستان با حدود سه میلیون نفر جمعیت، آن‌قدر بازار بزرگی نیست که صادرات به آن بتواند تأثیر قابل توجهی بر بازار داخلی ایران داشته باشد، بنابراین می‌توان با تعریف چنین بازارهای هدفی، از ایجاد بی‌اعتمادی و ناامنی در روابط تجاری جلوگیری کرد.

وی با تأکید بر اینکه بی‌ثباتی در سیاست‌های تجاری موجب تغییر مسیر بازارهای هدف می‌شود، گفت: این بی‌اطمینانی نسبت به بازار ایران باعث می‌شود طرف‌های خارجی به سمت کشورهای دیگر بروند. به نظر من اگر قرار است روابط ایران و ارمنستان توسعه پیدا کند، باید ابتدا بپذیریم که در این حوزه مشکل داریم و سپس موانع و اشکالات موجود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن برطرف کنیم.

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان با اشاره به سفر اخیر وزیر زیرساخت ارمنستان به ایران اظهار کرد: در جریان این سفر، دیدارهایی با وزرای مختلف ایران انجام شد. در دیدار با وزیر نفت، موضوع امکان‌سنجی گسترش تجارت گاز و توسعه همکاری‌ها در این حوزه مطرح شد. این موضوعات زمانی می‌تواند نتیجه‌بخش باشد که از مرحله طرح و گفت‌وگو عبور کرده و وارد مرحله اجرا شود.

وی همچنین به موضوع خط سوم انتقال برق میان ایران و ارمنستان اشاره کرد و گفت: در دیدار با وزیر نیرو نیز درباره خط سوم انتقال برق صحبت شد. آقای لاریجانیان، شما در جریان هستید که چندین سال است درباره خط سوم برق صحبت می‌شود، اما اقدام عملی جدی در این زمینه صورت نگرفته و موضوع عمدتاً در حد شعار، دیدار و رفت‌وآمد باقی مانده است.

وی با بیان اینکه دولت باید در این زمینه نقش تسهیل‌گر و سیاست‌گذار خود را به‌درستی ایفا کند، افزود: بخش خصوصی ۳۵ سال است که از زمان استقلال ارمنستان در حال پیگیری توسعه روابط اقتصادی با این کشور است. از همان روزهای نخست صحبت از رسیدن به تجارت یک میلیارد دلاری بود، اما حدود ۳۰ سال طول کشید تا حجم مبادلات به این رقم نزدیک شود و در این میان، موضوع تبادل گاز و برق نیز مطرح بوده است.

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان ادامه داد: امروز از هدف‌گذاری سه میلیارد دلاری برای سقف مبادلات تجاری میان دو کشور صحبت می‌شود، اما اگر با همین روند و روش فعلی حرکت کنیم، دستیابی به این هدف دشوار خواهد بود.

وی تأکید کرد: ما نیازمند این هستیم که بپذیریم در توسعه روابط با ارمنستان مشکل داریم و اشکالاتی را که به خودمان بازمی‌گردد، در کوتاه‌ترین زمان ممکن برطرف کنیم؛ چرا که صرف تصمیم‌گیری بدون اجرای تصمیمات، نمی‌تواند به توسعه واقعی روابط اقتصادی منجر شود.

 ارمنستان در کانون رقابت‌های ژئوپلیتیکی قفقاز

در ادامه این برنامه، شعیب بهمن، رئیس مؤسسه مطالعات جهان معاصر و استاد دانشگاه در حوزه روابط بین‌الملل، با اشاره به اهمیت روابط ایران و ارمنستان اظهار کرد: ایران و ارمنستان هر دو از بهترین همسایگان یکدیگر به شمار می‌روند. ایران به واسطه موقعیت جغرافیایی خود، یک گذرگاه ارتباطی و همچنین یک مسیر تنفسی امن برای ارمنستان محسوب می‌شود.

وی با اشاره به برخی مشکلات و چالش‌های موجود در روابط دو کشور گفت: در سال‌های گذشته موضوعاتی مانند مشکلات مسیرهای ترانزیتی و مسائل مالی و بانکی وجود داشته که بخش قابل توجهی از این مشکلات تا حد زیادی رفع شده است.

بهمن ادامه داد: نکته مهم در شرایط فعلی این است که منطقه قفقاز و به‌طور ویژه ارمنستان در کانون توجه قرار گرفته است. به‌خصوص منطقه جنوب ارمنستان و استان سیونیک به یکی از مهم‌ترین کانون‌های رقابت‌های ژئوپلیتیکی در جهان امروز تبدیل شده است.

وی با اشاره به تحولات مربوط به مسیرهای ارتباطی منطقه اظهار کرد: موضوعاتی مانند کریدور موسوم به «زنگزور» و آنچه بعدها با عنوان «مسیر ترامپ» مطرح شد، باعث شده است منطقه قفقاز جنوبی و به‌طور مشخص ارمنستان، به یکی از موضوعات مهم ژئوپلیتیکی تبدیل شود.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: از این منظر، روابط ایران و ارمنستان صرفاً یک موضوع اقتصادی و تجاری نیست، بلکه موقعیت جغرافیایی و تحولات منطقه‌ای باعث شده است مناسبات دو کشور از ابعاد اقتصادی، ترانزیتی و ژئوپلیتیکی نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.