اقتصاد دانش‌بنیان از «تعداد شرکت‌ها» به «خلق قدرت و فناوری راهبردی» تغییر مسیر می‌دهد

باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی-  افشین معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در رویداد هم‌اندیشی مدیران عامل صندوق‌های پژوهش و فناوری، از تغییر پارادایم سیاست‌های اقتصاد دانش‌بنیان خبر داد و تأکید کرد که رویکرد جدید دولت چهاردهم، تمرکز بر کیفیت، مأموریت‌گرایی و خلق فناوری‌های راهبردی به جای افزایش صرف تعداد شرکت‌ها و صندوق‌هاست.

وی با بیان اینکه اکوسیستم نوآوری نیازمند «تخریب خلاق» است، گفت: افزایش تعداد صندوق‌های پژوهش و فناوری بدون ارتقای کیفیت، نه‌تنها کمکی به توسعه فناوری نمی‌کند، بلکه موجب هدررفت منابع خواهد شد. به گفته او، در رویکرد جدید، صندوق‌های توانمند تقویت می‌شوند و صندوق‌هایی که نتوانند عملکرد مؤثر داشته باشند، به‌تدریج از چرخه فعالیت خارج خواهند شد.

عبور از حمایت کمی به توسعه فناوری‌های راهبردی

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه سیاست‌های دو دهه گذشته بر افزایش تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت‌های مالی متمرکز بود، اظهار کرد: امروز دیگر موفقیت اکوسیستم با تعداد شرکت‌ها یا میزان تسهیلات پرداختی سنجیده نمی‌شود، بلکه معیار اصلی، میزان اثرگذاری در توسعه فناوری‌های راهبردی، حل مسائل کشور و ایجاد قدرت اقتصادی است.

وی افزود: فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک، زیست‌فناوری، امنیت سایبری و مواد پیشرفته، نیازمند توسعه زنجیره فناوری هستند و نمی‌توان تنها با افزایش تعداد شرکت‌ها به جایگاه مطلوب در این حوزه‌ها رسید.

 اقتصاد دانش‌بنیان باید به خلق قدرت منجر شود

افشین با بیان اینکه مفهوم قدرت در جهان امروز تغییر کرده است، گفت: قدرت دیگر صرفاً به منابع طبیعی یا توان نظامی محدود نیست، بلکه اقتصاد، داده و فناوری مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت کشور‌ها محسوب می‌شوند. از این رو شرکت‌های دانش‌بنیان باید بتوانند دانش را به ثروت، قدرت و اثر اجتماعی تبدیل کنند.

وی تأکید کرد که سیاست‌های جدید معاونت علمی بر توسعه اقتصاد «دانش‌بنیان، فناوربنیان و قدرت‌بنیان» استوار شده و این مسیر در دولت چهاردهم دنبال خواهد شد.

الگوی ترکیبی به جای اکوسیستم کاملاً آزاد

معاون علمی رئیس‌جمهور با تشریح الگو‌های جهانی حمایت از فناوری گفت: مدل گذشته ایران عمدتاً مبتنی بر اکوسیستم باز و مشابه الگوی آمریکا بود که در آن دولت نقش محدودی در هدایت فناوری‌ها داشت، اما این مدل برای توسعه فناوری‌های راهبردی کافی نیست.

وی افزود: در سیاست جدید، الگوی ترکیبی دنبال می‌شود؛ به این معنا که در حوزه‌های عمومی، حمایت از تمامی شرکت‌های دانش‌بنیان ادامه خواهد داشت، اما در فناوری‌های راهبردی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، زیست‌فناوری، امنیت سایبری و میکروالکترونیک، دولت نقش هدایتگر ایفا می‌کند و حمایت‌های هدفمند ارائه خواهد داد.

تحول در مأموریت صندوق‌های پژوهش و فناوری

افشین با اشاره به جایگاه صندوق‌های پژوهش و فناوری تصریح کرد: صندوق‌ها دیگر صرفاً نهاد تأمین مالی نیستند، بلکه باید به بازیگران اصلی حکمرانی سرمایه در اکوسیستم نوآوری تبدیل شوند.

وی افزود: عملکرد صندوق‌ها از این پس با میزان تسهیلات پرداختی یا تعداد شرکت‌های تحت حمایت سنجیده نمی‌شود، بلکه معیار ارزیابی، نقش آنها در توسعه زنجیره فناوری، اتصال دانشگاه، صنعت، سرمایه‌گذار و شرکت‌های دانش‌بنیان و حل مسائل راهبردی کشور خواهد بود.

حمایت بیشتر از صندوق‌های توانمند

معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد: سیاست معاونت علمی، توزیع یکسان منابع میان همه صندوق‌ها نیست، بلکه صندوق‌هایی که بتوانند منابع بیشتری جذب و اهرم‌سازی کنند، از حمایت بیشتری برخوردار خواهند شد.

وی از برنامه معاونت علمی برای الگوسازی خبر داد و گفت: چند صندوق پژوهش و فناوری و چند صندوق سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) که عملکرد موفقی داشته‌اند، به‌صورت ویژه حمایت می‌شوند تا مدل‌های موفق آنها در سراسر کشور توسعه یابد.

افزایش سرمایه پایه صندوق‌های جدید

افشین همچنین با اشاره به اصلاح ضوابط تأسیس صندوق‌های پژوهش و فناوری گفت: از سال ۱۴۰۴ حداقل سرمایه لازم برای تأسیس صندوق‌های جدید از ۵۰ میلیارد تومان به ۲۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته و صندوق‌هایی که نتوانند در مهلت تعیین‌شده به حداقل سرمایه مورد نیاز برسند، باید تعیین تکلیف شوند.

وی این اقدام را گامی در جهت افزایش توان مالی و ارتقای کیفیت صندوق‌های پژوهش و فناوری عنوان کرد.

تصویب حضور صندوق‌ها در آیین‌نامه ضمانت‌های دولتی

معاون علمی رئیس‌جمهور از تصویب الحاق صندوق نوآوری و شکوفایی و صندوق‌های پژوهش و فناوری به آیین‌نامه ضمانت‌های دولتی خبر داد و گفت: این مصوبه که به‌تازگی در دولت تصویب شده، ظرفیت جدیدی برای توسعه فعالیت صندوق‌ها ایجاد می‌کند.

او در عین حال هشدار داد که بهره‌برداری از این ظرفیت، مستلزم حفظ اعتبار صندوق‌ها و جلوگیری از افزایش نکول ضمانت‌هاست؛ زیرا استمرار این امتیازات به عملکرد حرفه‌ای صندوق‌ها وابسته خواهد بود.

حرکت به سمت اکوسیستم مأموریت‌محور

افشین در پایان با تأکید بر اینکه آینده اقتصاد دانش‌بنیان بر پایه مأموریت‌گرایی شکل خواهد گرفت، گفت: هدف نهایی، ایجاد زنجیره‌های کامل فناوری، توسعه مناطق نوآوری، اتصال مؤثر اجزای اکوسیستم و تبدیل ظرفیت علمی کشور به قدرت اقتصادی و فناوری است؛ مسیری که با اصلاح نقش دولت، صندوق‌های پژوهش و فناوری، پارک‌های علم و فناوری و سایر بازیگران اکوسیستم دنبال خواهد شد.