ال‌نینو به معنای پایان قطعی خشکسالی در ایران نیست / احتمال افزایش بارش در غرب و جنوب‌غرب کشور

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - احد وظیفه، رئیس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به برخی نگرانی‌ها درباره تأثیر شدید پدیده ال‌نینو بر کشور اظهار کرد: در حال حاضر یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی که می‌توان اثرات آن را از بازه زمانی طولانی‌تری پیش‌بینی کرد، پدیده ال‌نینو است؛ هرچند سایر پدیده‌های دورپیوند نیز بر وضعیت آب‌وهوایی ایران اثرگذارند و آثار آنها از چند ماه قبل به‌طور دقیق قابل پیش‌بینی نیست.

وی افزود: ال‌نینو به گرم شدن آب اقیانوس آرام در منطقه مرکزی تا شرقی این اقیانوس، در محدوده‌ای نزدیک به سواحل غربی آمریکا، گفته می‌شود. این پهنه آبی در محدوده حدود ۵ تا ۱۰ درجه شمالی و جنوبی، یعنی در عرض جغرافیایی حدود ۱۰ تا ۲۰ درجه، زمانی که گرم‌تر از معمول شود، می‌تواند وارد فاز ال‌نینو شود.

وظیفه توضیح داد: برای تشخیص ال‌نینو، میانگین دمای آب اقیانوس در یک بازه چندماهه مورد بررسی قرار می‌گیرد و افزایش دما برای یکی دو روز ملاک نیست. در شرایط معمول، دمای آب این منطقه حدود ۲۶.۵ درجه است و اگر به حدود ۲۷ درجه برسد، می‌توان از ورود به شرایط ال‌نینو صحبت کرد.

رئیس مرکز خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به افزایش قابل توجه دمای آب اقیانوس آرام در ماه‌های اخیر گفت: در حال حاضر دمای آب در بخش مرکزی این منطقه حدود ۲.۱ درجه و در بخش شرقی حدود ۳ تا ۳.۵ درجه بالاتر از نرمال قرار گرفته است. این افزایش سریع و شدید دما می‌تواند به دلیل تعامل میان اقیانوس و جو، آثار آب‌وهوایی مختلفی را در مناطق دوردست از جمله آمریکای جنوبی، شرق و جنوب آفریقا، خاورمیانه و آسیای میانه ایجاد کند.

وی ادامه داد: رفتار ال‌نینو در برخی مناطق بسیار مشخص است؛ به‌گونه‌ای که با ورود به این پدیده، در کشورهایی مانند اندونزی و شمال استرالیا با احتمال ۹۰ تا ۱۰۰ درصد خشکسالی رخ می‌دهد و در تابستان هند و پاکستان نیز احتمال بارش کمتر از معمول و وقوع خشکسالی بسیار بالاست.

وظیفه با تأکید بر اینکه شرایط ایران متفاوت است، گفت: در ایران رفتار ال‌نینو یک به یک نیست. برای نمونه، در سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ که یک ال‌نینو رخ داد، هرچند شدت آن زیاد نبود، بارش در جنوب‌غرب کشور حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر از نرمال بود و مناطقی مانند خوزستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد بارش بیشتری دریافت کردند، اما در تهران خشکسالی رخ داد و میزان بارش حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کمتر از نرمال بود.

وی افزود: سال گذشته نیز شرایط «لانینا» حاکم بود، یعنی دمای آب اقیانوس سردتر از معمول بود، اما بارش تهران حدود ۵۰ درصد کمتر از نرمال ثبت شد.

او گفت:بنابراین رفتار آب‌وهوایی ایران تثبیت‌شده و منظم مانند برخی مناطق آمریکای جنوبی یا شمال استرالیا نیست و عوامل دیگری نیز در کنار ال‌نینو قرار می‌گیرند که ممکن است آثار یکدیگر را تقویت یا تضعیف کنند.

رئیس مرکز خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با بیان اینکه ال‌نینو یکی از پدیده‌های دورپیوند محسوب می‌شود، گفت: با وجود اینکه این پدیده در هزاران کیلومتر دورتر از ایران و در اقیانوس آرام رخ می‌دهد، آثار آن را در کشور خواهیم دید. البته دورپیوندهای دیگری مانند شرایط اقیانوس اطلس و اقیانوس هند نیز وجود دارند که بر وضعیت آب‌وهوایی ایران اثر می‌گذارند، اما آثار آنها از هم‌اکنون با دقت قابل پیش‌بینی نیست.

وظیفه ادامه داد: با توجه به شرایط فعلی، با احتمال قوی می‌توان انتظار داشت که بارش‌های ایران، به‌ویژه در جنوب‌غرب کشور، افزایش پیدا کند. استان‌هایی مانند چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد در منطقه زاگرس قرار دارند و به دلیل موقعیت کوهستانی و قرار گرفتن در مسیر سامانه‌های جبهه‌ای که از غرب وارد کشور می‌شوند، معمولاً بیشترین تأثیر را از این سامانه‌ها می‌پذیرند.

وی استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، چهارمحال و بختیاری، لرستان و حتی خوزستان را از جمله مناطقی دانست که در معرض فعالیت سامانه‌های جبهه‌ای و بارش‌های مؤثر قرار دارند و گفت: به همین دلیل، این مناطق می‌توانند بیشترین تأثیر را از شرایط پیش‌رو بگیرند.

لزوم آمادگی برای بارش‌های احتمالی

وظیفه با تأکید بر ضرورت آمادگی دستگاه‌ها برای شرایط احتمالی پیش‌رو اظهار کرد: هنوز تا فصل بارش فاصله داریم و هدف از طرح این مباحث، ایجاد آمادگی در مناطق مختلف کشور و انجام اقدامات لازم است، اما باید ریسک‌های احتمالی را نیز در نظر گرفت.

وی افزود: نباید تصور کنیم که حتماً بارش تهران یا استان قزوین افزایش خواهد یافت. در حال حاضر تهران با کمبود شدید آب مواجه است و در استان‌های قزوین و مرکزی نیز شرایط آبی مناسبی وجود ندارد. بنابراین این ریسک وجود دارد که در سال پیش‌رو اتفاق قابل توجهی برای بارش تهران رخ ندهد و نباید صرفاً بر اساس احتمال وقوع ال‌نینو تصور کرد که خشکسالی به‌طور قطعی برطرف خواهد شد.

اثر احتمالی ال‌نینو بر کشاورزی

رئیس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور درباره آثار احتمالی این پدیده بر کشاورزی نیز گفت: سال گذشته تا حدود ۱۵ آذر، هنوز ۲۵ استان کشور بارش دریافت نکرده بودند، اما انتظار می‌رود چنین وضعیتی امسال تکرار نشود و بارش‌ها به‌موقع آغاز شوند.

وظیفه ادامه داد: در صورت آغاز به‌موقع بارش‌ها، به‌ویژه کشت دیم می‌تواند به‌خوبی انجام شود. البته کشت‌های آبی نیز به شرایط ماه‌های بعد وابسته است. پیش‌بینی‌های فصلی هر ماه به‌روزرسانی می‌شوند و ماه‌های بعد را پیش‌بینی می‌کنند؛ بنابراین اگر پیش‌بینی‌های قبلی در به‌روزرسانی‌های بعدی نیز تأیید شوند، با احتمال بیشتری می‌توان انتظار بارش‌های مناسب را داشت.

وی گفت: در چنین شرایطی وزارت جهاد کشاورزی می‌تواند درباره کشت آبی نیز برنامه‌ریزی کند و کشت در مناطقی که از نظر منابع آبی و شرایط جوی مناسب هستند، انجام شود.

وظیفه با اشاره به احتمال تداوم شرایط مناسب بارشی در زمستان و بهار اظهار کرد: اگر بارندگی‌ها در زمستان و بهار نیز مناسب باشد، احتمال بهبود شرایط وجود دارد؛ چراکه در سال‌هایی که ال‌نینو رخ می‌دهد، معمولاً زمستان و بهار نیز می‌توانند شرایط بارشی بهتری داشته باشند.

وی در مقابل با اشاره به آثار لانینا گفت: ما در دوره‌های لانینا معمولاً با برخی از بدترین خشکسالی‌ها مواجه بوده‌ایم. علت آن نیز تأثیری است که گرمایش یا سرمایش پهنه وسیع اقیانوس بر الگوهای جوی می‌گذارد و آنها را به شکلی تغییر می‌دهد که در زمان رخداد لانینا، معمولاً شاهد توسعه سامانه‌های واچرخندی و شرایط سکون جوی در زمستان هستیم که می‌تواند با افزایش آلودگی هوا همراه شود.

رئیس مرکز خشکسالی سازمان هواشناسی کشور خاطرنشان کرد: در مقابل، در شرایط ال‌نینو سامانه‌های جبهه‌ای بیشتری می‌توانند وارد کشور شوند. بنابراین آنچه در حال حاضر محتمل‌تر به نظر می‌رسد، این است که در فصل پاییز و زمستان با امواج جوی بیشتری مواجه باشیم و این شرایط می‌تواند وضعیت مناسبی را برای کشت دیم و آبی رقم بزند.