مشتری در مقابله قرار می‌گیرد/ بهترین زمانِ رصد بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ منصوره شوشتری* - سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم با اشاره به  نزدیک شدن به یکی از شاخص‌ترین رویدادهای نجومی زمستان جاری، قرار گرفتن سیاره مشتری در وضعیت «مقابله» را از مهم‌ترین رویدادهای نجومی هفته پیش‌رو (۱۵ تا ۲۲ دی) برشمرد و گفت: این پدیده‌ بهترین شرایط سالانه را برای رصد بزرگ‌ترین سیاره منظومه شمسی شامگاه ۲۰ دی فراهم می‌کند.

کاظم کوکرم، در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان اشاره به اهمیت این رویداد گفت: مقابله سیاره مشتری مهم‌ترین رویداد نجومی هفته پیشِ‌رو محسوب می‌شود. در این وضعیت، زمین دقیقاً میان خورشید و سیاره مشتری قرار می‌گیرد و همین آرایش هندسی باعث می‌شود مشتری به نزدیک‌ترین فاصله خود از زمین در یک سال برسد و درخشان‌تر و بزرگ‌تر از همیشه دیده شود.

او در توضیح ماهیت پدیده مقابله افزود :مقابله زمانی رخ می‌دهد که یک سیاره بیرونی، مانند مشتری، در آسمان درست در سمت مقابل خورشید قرار می‌گیرد. به بیان ساده، اگر خورشید هنگام غروب در افق غربی پنهان شود، سیاره مشتری تقریباً هم‌زمان از افق شرقی طلوع می‌کند، نیمه‌شب به بیشترین ارتفاع خود در آسمان می‌رسد و نزدیک به طلوع خورشید در افق غربی غروب می‌کند.

مقابله مشتری به روایت تصویر

این مدرس نجوم و سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، با تأکید بر اهمیت رصدی این وضعیت تصریح کرد: در زمان مقابله، سیاره مشتری نه‌تنها تمام طول شب در آسمان حضور دارد، بلکه به دلیل فاصله کمتر از زمین، بیشترین درخشندگی و بیشترین اندازه ظاهری قرص خود را نیز نشان می‌دهد. این موضوع مقابله را به بهترین زمان برای رصدگران حرفه‌ای و علاقه‌مندان تازه‌کار تبدیل می‌کند. البته این شرایط مطلوب رصدی از یک هفته قبل تا حدود یک هفته بعد از مقابله نیز کماکان برای دیدن سیاره مشتری برقرار خواهد بود.

سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران درباره امکان مشاهده مشتری با چشم غیرمسلح توضیح داد: سیاره مشتری حتی بدون هیچ ابزار رصدی، این شب‌ها به‌صورت یک جرم بسیار درخشان و متمایل به زرد در آسمان شب در صورت فلکی جوزا دیده می‌شود و معمولاً از تمام ستارگان اطراف خود پرنورتر است. در شب‌های اطراف مقابله، تشخیص آن برای عموم مردم کاملاً ساده خواهد بود. به این ترتیب که همزمان با غروب خورشید از مشرق طلوع می‌کند. نیمه شب رو‌به‌جنوب در وسط آسمان است و پیش از طلوع خورشید نیز در مغرب دیده می‌شود.»

او در ادامه درباره رصد با دوربین دوچشمی و تلسکوپ یادآور شد: با یک دوربین دوچشمی ساده می‌توان چهار قمر بزرگ مشتری، یعنی اقمار گالیله‌ای، شامل آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو را به‌صورت نقاط نورانی در دو سوی سیاره مشاهده کرد. اما با تلسکوپ‌های آماتوری کوچک نیز نوارهای ابری شاخص مشتری و در شرایط مناسب، لکه سرخ بزرگ آن قابل مشاهده است.

کوکرم با اشاره به اینکه این رویداد فرصتی مناسب برای برنامه‌های رصد عمومی است، گفت:مقابله مشتری یکی از بهترین بهانه‌ها برای برگزاری برنامه‌های رصد عمومی و آموزش نجوم به مردم است. علاقه‌مندان کافی است در مکانی با افق باز و آسمانی نسبتاً تاریک، به‌ویژه در ساعات ابتدایی شب به سمت شرق و سپس نیمه‌شب به سمت جنوب آسمان نگاه کنند.

او در پایان خاطرنشان کرد: سیاره مشتری به دلیل درخشندگی بالا، حتی از درون شهرها نیز قابل رصد است؛ اما هرچه از آلودگی نوری فاصله بگیریم، جزئیات بیشتری از این غول گازی منظومه شمسی قابل مشاهده خواهد بود. مقابله شنبه شب، فرصتی کم‌نظیر برای تجربه تماشای یکی از باشکوه‌ترین اجرام آسمان شب است.

*کارشناس علم و فرهنگ