۳ هزار چاه غیرمجاز استان تهران در صف انسداد؛ آبخوان‌ها زیر فشار خشکسالی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - با تداوم شرایط خشکسالی و کاهش منابع آبی، مدیریت و صیانت از منابع آب زیرزمینی به یکی از مهم‌ترین محور‌های سیاست‌گذاری در حوزه آب تبدیل شده است. در این میان، برداشت‌های غیرمجاز از منابع زیرزمینی، به‌ویژه از طریق چاه‌های فاقد مجوز، می‌تواند فشار مضاعفی بر سفره‌های آب زیرزمینی وارد کند و روند افت سطح آب را تشدید کند.

استان تهران نیز به دلیل جمعیت بالا، توسعه شهرنشینی، فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی و محدودیت منابع آبی، با فشار قابل توجهی بر منابع آب زیرزمینی مواجه است. در چنین شرایطی، شناسایی و برخورد با چاه‌های غیرمجاز و جلوگیری از برداشت‌های خارج از چارچوب، یکی از ابزار‌های مهم برای مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آبی استان به شمار می‌رود.

بر اساس اعلام شرکت آب منطقه‌ای تهران، روند شناسایی چاه‌های غیرمجاز در استان ادامه دارد و برنامه‌ای برای افزایش برخورد با این چاه‌ها و مسدود کردن آنها در دستور کار قرار گرفته است.

شناسایی حدود ۹۰ چاه غیرمجاز از ابتدای سال

در ادامه حبیبی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای تهران، در پاسخ به سوال خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به روند شناسایی چاه‌های غیرمجاز از ابتدای سال تاکنون گفت: حدود ۹۰ مورد از ابتدای سال تاکنون در استان تهران شناسایی شده و در دستور کار قرار دارد؛ هرچند عدد واقعی بیش از این است و این تعداد فقط شامل چاه‌هایی است که از ابتدای امسال شناسایی شدهاند.

 حبیبی تأکید کرد: در برنامه داریم که امسال ۳۰۰۰ حلقه از مجموع کل چاه‌های غیرمجاز استان را پُر کنیم.

 او افزود: در سنوات گذشته نیز در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به ترتیب ۲۷۰۰ و ۳۷۴ حلقه چاه غیرمجاز را پُر کردیم و امسال نیز انشاءالله ۳۰۰۰ حلقه را انجام خواهیم داد.

 چرا انسداد چاه‌های غیرمجاز اهمیت دارد؟

کارشناسان حوزه آب معتقدند در شرایطی که کشور و به‌خصوص مناطق مرکزی با تنش آبی و خشکسالی مواجه هستند، حفاظت از منابع آب زیرزمینی اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند؛ آبخوان‌ها در بسیاری از مناطق نقش یک ذخیره استراتژیک را دارند و برداشت بیش از ظرفیت طبیعی تغذیه آبخوان می‌تواند به افت سطح آب زیرزمینی و کاهش ذخیره قابل دسترس منجر شود.

از این منظر، انسداد چاه‌های غیرمجاز را نمی‌توان صرفاً یک اقدام انتظامی یا قضایی دانست؛ بلکه این اقدام بخشی از سیاست حفاظت از سرمایه‌های آبی کشور است. البته اثربخشی این سیاست زمانی بیشتر خواهد شد که در کنار مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز، پایش مستمر، جلوگیری از حفر چاه‌های جدید، کنترل برداشت از چاه‌های مجاز و اصلاح الگوی مصرف نیز دنبال شود.

نکته مهم دیگر آن است که مقابله با چاه‌های غیرمجاز باید به شکل مستمر انجام شود. اگر پس از انسداد چاه‌ها، امکان حفر مجدد یا ایجاد برداشت‌های غیرمجاز فراهم باشد، بخشی از دستاورد‌های حاصل از انسداد از بین خواهد رفت. بنابراین، شناسایی، مسدودسازی و نظارت پس از انسداد باید به عنوان یک زنجیره واحد در مدیریت منابع آب دیده شود.

با وجود اهمیت برخورد با چاه‌های غیرمجاز، کارشناسان تأکید می‌کنند که حل مسئله آب صرفاً با انسداد چاه‌ها امکان‌پذیر نیست. خشکسالی، کاهش بارندگی، افزایش تقاضا و برداشت از منابع سطحی و زیرزمینی، مجموعه‌ای از عوامل هستند که باید همزمان مدیریت شوند.

در چنین شرایطی، سیاست‌گذاری آب نیازمند حرکت از مدیریت بحران به سمت مدیریت پایدار منابع است. به بیان دیگر، برخورد با چاه‌های غیرمجاز باید در کنار افزایش بهره‌وری مصرف آب در بخش کشاورزی، کاهش هدررفت شبکه، بازچرخانی آب، کنترل برداشت‌های مجاز و توسعه روش‌های دقیق پایش منابع زیرزمینی دنبال شود.

از سوی دیگر، اعلام برنامه انسداد ۳ هزار حلقه چاه غیرمجاز برای امسال نشان می‌دهد که برخورد با برداشت‌های غیرمجاز در استان تهران به عنوان یکی از اولویت‌های مدیریت منابع آب دنبال می‌شود. با این حال، میزان موفقیت این برنامه در نهایت به آن بستگی دارد که چه میزان از چاه‌های مسدودشده واقعاً از چرخه برداشت خارج بمانند و همزمان چه اقداماتی برای جلوگیری از شکل‌گیری چاه‌های غیرمجاز جدید انجام شود.

در نهایت، حفاظت از منابع آب تهران نیازمند اجرای همزمان سیاست‌های نظارتی، فنی و مدیریت مصرف است تا منابع زیرزمینی برای سال‌های آینده نیز حفظ شود.