ردپای پنتاگون در دانشگاه‌های آلمان

باشگاه خبرنگاران جوان - بررسی داده‌های بودجه دولت آمریکا نشان می‌دهد پنتاگون تنها در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا پایان ۲۰۲۵، مجموعا ۲۰.۴ میلیون دلار در قالب ۵۷ فرصت پژوهشی به دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی آلمان اختصاص داده است. این رقم البته در مقایسه با بودجه تحقیقاتی خود وزارت دفاع آمریکا چندان بزرگ نیست؛ پنتاگون تنها در آخرین سال مالی کامل، حدود ۱۹ میلیارد دلار برای تحقیقات هزینه کرده است.

با این حال، اهمیت ماجرا بیشتر از حجم پول‌هاست. پروژه‌هایی که از این بودجه‌ها بهره برده‌اند، طیف گسترده‌ای را شامل می‌شوند؛ از توسعه منابع نوری مبتنی بر لیزر و مطالعه جریان هوا در وسایل نقلیه هایپرسونیک گرفته تا بررسی برخورد کشتی‌ها با کوه‌های یخ، حذف آلاینده‌ها از آب‌های زیرزمینی و حتی تحقیقات مربوط به سرطان سینه.

در میان دانشگاه‌های آلمان، دانشگاه توبینگن با دریافت نزدیک به ۱.۳ میلیون دلار، بیشترین مجموع بودجه پنتاگون را از سال ۲۰۱۹ به خود اختصاص داده است. پس از آن، کلینیک Rechts der Isar وابسته به دانشگاه فنی مونیخ با حدود ۱.۲۵ میلیون دلار و دانشگاه فنی هامبورگ با بیش از ۱.۰۷ میلیون دلار قرار دارند.

بزرگ‌ترین پروژه منفرد در میان دانشگاه‌ها نیز به دانشگاه روهر بوخوم تعلق گرفته است؛ پروژه‌ای با بودجه ۹۵۴ هزار دلار که به بررسی چگونگی جلوگیری از تجمع موجودات دریایی روی بدنه کشتی‌ها می‌پرداخت. این طرح تحت برنامه دفتر تحقیقات نیروی دریایی آمریکا انجام شده و هدف آن کاهش ورود مواد سمی به محیط زیست از طریق پوشش‌های ویژه برای کشتی‌ها و سازه‌های فراساحلی عنوان شده است.

در بخش موسسات پژوهشی، مرکز هوافضای آلمان (DLR) با دریافت بیش از ۶.۲ میلیون دلار در صدر قرار دارد. بزرگ‌ترین پروژه این مرکز، با بودجه بیش از ۴.۳ میلیون دلار، به بررسی جریان هوا در وسایل نقلیه هایپرسونیک مربوط می‌شود. انجمن فرانهوفر نیز با حدود ۱.۹ میلیون دلار در رتبه دوم قرار دارد.

اما سوال اصلی این است که چرا پنتاگون باید برای تحقیقات در دانشگاه‌های آلمان پول پرداخت کند؟

به گفته میشائل لاوستر، متخصص آلمانی حوزه تحقیقات امنیتی، بخش قابل توجهی از بودجه تحقیقاتی وزارت دفاع آمریکا صرف پروژه‌های موسوم به «دوکاربردی» می‌شود؛ یعنی فناوری‌هایی که قابلیت استفاده همزمان در حوزه غیرنظامی و نظامی را دارند. از این منظر، واشنگتن تلاش می‌کند از دانش و تخصص مراکز علمی پیشرفته در کشورهای دیگر نیز بهره ببرد.

این موضوع در آلمان به دلیل وجود «بند مدنی» (Zivilklausel) حساسیت بیشتری دارد. بسیاری از دانشگاه‌ها متعهد شده‌اند که تحقیقات و آموزش آنها صرفا اهداف صلح‌آمیز و غیرنظامی داشته باشد. دانشگاه توبینگن نیز با وجود دریافت بودجه از پنتاگون، اعلام کرده پروژه‌های آمریکایی خود را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده که آنها تحقیقات بنیادی و فاقد کاربرد مستقیم هستند.

با این حال، بحث درباره آینده این محدودیت‌ها بالا گرفته است. در شرایط تغییر رویکرد دفاعی آلمان، برخی دانشگاه‌ها در حال بازنگری در سیاست‌های خود هستند. دانشگاه پادربورن حتی بند مدنی خود را تغییر داده تا امکان انجام تحقیقات با اهداف نظامی نیز فراهم شود، در حالی که در دانشگاه کاسل، تصمیم‌گیری درباره حذف این بند پس از اعتراض‌ها به تعویق افتاده است.

در این میان منتقدان هشدار می‌دهند که ورود پول وزارت دفاع آمریکا به دانشگاه‌ها می‌تواند مرز میان پژوهش علمی و اهداف نظامی را کمرنگ کند؛ به‌ویژه زمانی که پروژه‌هایی با ماهیت کاملا غیرنظامی نیز از بودجه‌هایی تامین می‌شوند که در چارچوب برنامه‌های دفاعی تعریف شده‌اند.

نمونه قابل توجه، مرکز تحقیقات سرطان آلمان است که برای مطالعه سرطان سینه از منابع مالی آمریکا بهره برده است. بودجه این پروژه در چارچوب برنامه‌ای ارائه شده که هدف آن بهبود خدمات پزشکی برای نیروهای مسلح و یافتن راهکارهای پزشکی قابل استفاده در میدان نبرد عنوان شده است؛ حتی اگر خود پژوهش، مانند مطالعه سرطان سینه، ارتباط مستقیمی با اهداف نظامی نداشته باشد.

به این ترتیب، ماجرای میلیون‌ها دلار پنتاگون در دانشگاه‌های آلمان تنها یک بحث مالی نیست؛ بلکه پرسشی جدی درباره این است که مرز میان علم، امنیت و اهداف نظامی در دانشگاه‌های اروپا دقیقاً کجاست. 

منبع: ایسنا