کاهش وابستگی بودجه به نفت؛ فرصتی راهبردی برای عبور از محاصره

باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد - حسن کنعانی‌مقدم، کارشناس مسائل بین الملل در گفت‌و‌گو با باشگاه خبرنگاران جوان، در ارزیابی کلی از پیگیری حقوقی لغو تحریم‌ها و مقابله با ابزار‌های فشار، چون اسنپ بک، سه مسئله را به صورت مجزا قابل بررسی دانست.

محور نخست، بحث مهار فشارهاست که به گفته وی دولت آن را به‌عنوان مهمترین پشتیبان شرایط جنگی در دستور کار قرار داده و اقدامات مؤثری در این زمینه انجام شده که از بروز بسیاری از بحران‌های اقتصادی ناشی از محاصره و تروریسم اقتصادی جلوگیری کرده است.

وی این گام را مثبت، هرچند ناکافی، ارزیابی کرد و آن را نشاندهنده عزم جدی برای مدیریت شرایط دانست.

محور دوم، مدیریت بحران عنوان شد که دولت تاکنون با ابزار‌هایی همچون کالابرگ، نظارت بر قیمت کالا‌های اساسی و کنترل بازار، توانسته بخشی از تلاطم‌ها را سامان دهد.

این کارشناس تأکید کرد با توجه به تورم فزاینده، کاهش ارزش پول ملی، عدم فروش نفت و تشدید تحریمها، اکنون به نوآوری‌های تاز‌های در کنترل بحران نیاز است که فراتر از اقدامات فعلی خواهد بود.

سومین محور، بحث تبادلات تجاری و عبور از تحریم‌هاست که در سه حوزه قابل تفکیک است. در حوزه آمریکا، با توجه به جنگ تمامعیار اقتصادی، دزدی دریایی و محاصره، به باور این کارشناس، بعید بهنظر میرسد که روش دیپلماتیک بتواند گشایشی ایجاد کند. 

اما در ارتباط با کشور‌های اروپایی که بحث اسنپ بک را مطرح می‌کنند، کنعانی مقدم خاطرنشان کرد که این موضوع از مدت‌ها قبل پیش‌بینی شده و باید با آمادگی حقوقی و دیپلماتیک فعال، امکان فعالسازی ماشه علیه ایران را خنثی کرد.

وی در ادامه تصریح کرد: بسته شدن تنگه هرمز و کاهش صادرات نفت، اگرچه فشارآور است، اما فرصتی تاریخی برای جمهوری اسلامی محسوب می‌شود؛ امام انقلاب از ۴۷ سال پیش بر کاهش وابستگی بودجه به نفت تأکید داشته و اکنون زمینه عملیاتی شدن این توصیه راهبردی فراهم شده است.

این تحلیلگر گفت: دولت باید با حرکت به سمت جلوگیری از خام فروشی، تبدیل نفت به فرآورده‌های با ارزش افزوده در صنایع پایین‌دستی، تأمین نیاز‌های داخلی و صادرات محصولات نفتی تصفیه شده، ضمن جبران کاهش درآمد‌های نفتی، گام مؤثری در استقلال اقتصادی بردارد.

وی افزود: توصیه امام شهید حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای بر اقتصاد دانش بنیان که امروز در دنیا تحت عنوان اقتصاد دانش بنیان (Knowledge- Base) در کشورهایی، چون مالزی و سنگاپور با موفقیت پیاده شده، باید به عنوان الگوی جایگزین در دستور کار قرار گیرد تا ارزش افزوده کالا‌های خام، جایگزین خام فروشی شود.

این کارشناس درباره تغییر تاکتیک‌های سیاست خارجی دولت کنونی، بیان کرد: رویکرد کلان تغییری نکرده، اما در سطح تاکتیکی، دولت تلاش کرده با اولویت دهی به مهار فشار‌ها و مدیریت بحران، از بن‌بستی بین المللی عبور کند.

وی تأکید کرد که برای موفقیت پایدار، نیازمند تغییر نگرش ساختاری در سیاست خارجی هستیم؛ نگرشی که دیپلماسی را نه به عنوان ابزار مقطعی، بلکه به عنوان بخشی از راهبرد کلان توسعه و امنیت ملی تعریف کند.