«هیپوکامپوس» برآمده از وضعیت اجتماعی و یک خواب تاریخی است

باشگاه خبرنگاران جوان؛ دل‌آرا ودودی - نمایش کمدی‌فلسفی «هیپوکامپوس» نوشته امید طاهری و کارگردانی میثم عبدی، در دور جدید اجراهای خود درتماشاخانه جوانمرد روی صحنه رفته است. 

عبدی درباره ایده اصلی نمایش و نحوه ورود مخاطب به جهان اثر گفت: «نمایش از همان لحظه‌ای که شروع می‌شود، با حضور بازیگران روی صحنه آغاز می‌شود تا تماشاگر از همان لحظه ورود وارد جهان نمایش شود. ما چیزی را از تماشاگر پنهان نداریم؛ هر اتفاقی که روی صحنه می‌افتد، تماشاگر می‌بیند. حتی خود من، به‌عنوان کارگردان و کسی که قرار است موسیقی‌ها را پخش کند، روی صحنه حضور دارم.»

وی افزود: «قرار نیست تماشاگر را به یک رویای عجیب و غریب فرو ببریم؛ قرار است هر لحظه متوجه باشد که این یک تئاتر است و این قرارداد ما از همان ابتداست.»

این کارگردان درباره طراحی صحنه و دوگانگی میان رویا و واقعیت نیز توضیح داد: «قرار بود چیزی در صحنه باشد که هم شبیه یک سالن تئاتر باشد و هم اجزایی داشته باشد که در یک خانه پیدا می‌شوند. این دوگانگی که هم در رویاست و هم در واقعیت و اینکه آیا این تئاتر است یا زندگی، باید با یک طراحی صحنه مینیمال‌تر اتفاق می‌افتاد.»

عبدی درباره استفاده از شخصیت فروید در نمایش اظهار کرد: «وقتی سراغ موضوع نمایش که خواب است می‌روید، قاعدتاً اولین رفرنسی که به ذهن هر کسی می‌رسد، کتاب «تعبیر خواب» فروید و نظریاتی است که او داشته است. ما پیش از اینکه نمایشنامه نوشته شود و در حین تمرین، از رفرنس‌های روان‌شناسی مختلف استفاده می‌کردیم و فروید هم به‌عنوان کسی که در بحث خواب و رویا صاحب نظریه است، وارد کار شد.»

وی ادامه داد: «ضمن اینکه با هر آن چیزی که در نمایش به‌عنوان عنصر وارد می‌کردیم، شوخی می‌کردیم. این اساس کار ما بود. نمایشنامه، پست‌مدرن است و ما هم در اجرا به سمت پست‌مدرن رفتیم.»

عبدی با اشاره به شکستن قراردادهای نمایشی در «هیپوکامپوس» گفت: «نمایش نه‌تنها تمام قراردادهای قبل از خودش را می‌شکند، بلکه در خودش هم هر قراردادی که با تماشاگر می‌بندد، ممکن است در صحنه بعدی نقض کند. حتی همان کاراکتری که در یک صحنه روح بازی می‌کند، در صحنه دیگری نقش گوسفند بازی می‌کند و قرارداد را می‌شکند.»

این کارگردان «عدم قطعیت» را ایده مرکزی اثر دانست و بیان کرد: «به هیچ چیزی قطعیت نمی‌دهیم؛ نه به خواب، نه به بیداری و نه به نظریات فروید. هر چیزی که در کار آوردیم، بلافاصله بعد از آن نقضش کردیم و این در کلیت کار اتفاق می‌افتد.»

وی در پاسخ به پرسشی درباره شباهت ایده خواب در خواب با فیلم «تلقین» نیز گفت: «ما به سینما ارجاع نداشتیم. ممکن است تماشاگر خودش این نمایش را با فیلم «تلقین» مقایسه کند، اما ما فکت سینمایی نداشتیم که بخواهیم از سینما وارد کارمان کنیم. اینکه خواب در خواب اتفاق می‌افتد، فقط در «تلقین» یا کار ما نیست و در ده‌ها داستان دیگر هم وجود داشته است.»

عبدی درباره منابع الهام خود در شیوه کارگردانی نیز گفت: «چیزی که برای خود من مرجع کار بوده، به‌خصوص در شیوه کارگردانی، استاد بیضایی است. اگر کسی ریزبین باشد، در بعضی میزانسن‌ها متوجه می‌شود. من حتی در بعضی میزانسن‌ها تقلید کرده‌ام و تحت تأثیر استاد بیضایی بوده‌ام. شاید موضوع کار من ربطی به موضوعات آثار استاد بیضایی نداشته باشد، اما در بازی‌گردانی و به‌خصوص میزانسن‌ها، خیلی تحت تأثیر ایشان هستم.»

وی در پایان درباره مضمون اجتماعی «هیپوکامپوس» گفت: «نمایش فقط برآیند وضعیت اجتماعی ما نیست؛ اینکه همه ما انگار در یک خواب تاریخی قرار گرفته‌ایم و این خواب مدام در یک لوپ تکرار می‌شود.»

عبدی افزود: «حافظه ما کوتاه‌مدتی شده است. یک چیز یادمان می‌رود و حافظه تاریخی درستی نداریم. یادمان می‌رود چه اتفاق‌های خوبی برایمان افتاده و چه اتفاق‌های بدی برایمان افتاده است. این پروسه تکرار می‌شود و این در واقع حرف اصلی «هیپوکامپوس» است.»