سایه جنگ کاراکاس بر صلح گرینلند

باشگاه خبرنگاران جوان، سمیه خلیلی - جهان هنوز در شوک ناشی از تصاویر بمباران کاراکاس و دستگیری نیکلاس مادورو توسط نیرو‌های ویژه ایالات متحده بود که موج جدیدی از نگرانی، قاره اروپا و به ویژه شمالگان را فرا گرفت. بر اساس گزارش تازه روزنامه گاردین، آنچه زمانی به عنوان یک پیشنهاد تجاری عجیب و غیرمعمول از سوی دونالد ترامپ برای خرید گرینلند مطرح شده بود، اکنون در سایه رویکرد تهاجمی جدید واشینگتن، رنگ و بویی از یک تهدید موجودیتی به خود گرفته است.



در حالی که پنتاگون مشغول تثبیت اوضاع در ونزوئلا است، در داخل خاک آمریکا، جنبش موسوم به «مگا» (MAGA) با ادبیاتی پیروزمندانه، نگاه خود را به سمت شمال دوخته است. برای حامیان این جریان، سقوط کاراکاس تنها آغاز یک بازتعریف بزرگ در نقشه سیاسی جهان است؛ بازتعریفی که در آن «امنیت ملی آمریکا» مجوزی برای نادیده گرفتن حاکمیت ملی دیگر کشورها، حتی متحدان سنتی ناتو، صادر می‌کند.



تزلزل در اتحاد ترانس‌آتلانتیک و برچسب «خطر امنیتی»



واکنش دانمارک به زیاده‌خواهی‌های جدید واشینگتن، تندترین موضع‌گیری این کشور در دهه‌های اخیر بوده است. مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، در گفت‌و‌گو با رسانه‌ها با تأکید بر اینکه ایالات متحده هیچ حقی برای الحاق کشور‌های قلمرو پادشاهی دانمارک ندارد، ایده تصاحب گرینلند را «مطلقاً بی‌معنی» خواند. اما فراتر از لفاظی‌های سیاسی، اقدام عملی نهاد‌های اطلاعاتی دانمارک بود که لرزه بر اندام دیپلماسی سنتی انداخت.



به گزارش گاردین، سرویس اطلاعات دفاعی دانمارک در تغییری دراماتیک در روابط ترانس‌آتلانتیک، ایالات متحده را یک «خطر امنیتی» برچسب‌گذاری کرده است. کتی میلر، همسر معاون ستاد کارکنان ترامپ، با انتشار نقشه‌ای از گرینلند مزین به پرچم آمریکا و زیرنویس «به‌زودی»، بنزینی بر آتش این اختلافات پاشید. این حرکت نمادین در شبکه‌های اجتماعی، برای کپنهاگ نه یک شوخی، بلکه یک تحرک تحریک‌آمیز تلقی شده که خشم مقامات این کشور را برانگیخته است.



کپنهاگ اکنون با واقعیتی تلخ روبروست: متحدی که قرار بود چتر امنیتی اروپا در برابر شرق باشد، اکنون خود به منبع اصلی بی‌ثباتی تبدیل شده است. دونالد ترامپ با صراحت اعلام کرده است که دانمارک توانایی تامین امنیت گرینلند را ندارد و این جزیره بزرگ برای امنیت ملی آمریکا یک ضرورت حیاتی است. این استدلال، دقیقاً همان منطقی است که برای توجیه مداخله در ونزوئلا به کار گرفته شد.



ژئوپلیتیک یخ و ثروت؛ چرا گرینلند؟



اصرار ترامپ بر تصاحب گرینلند، صرفاً یک هوس سیاسی نیست، بلکه ریشه در دگرگونی‌های استراتژیک قطب شمال دارد. با ذوب شدن یخ‌های قطبی، مسیر‌های کشتیرانی جدیدی گشوده شده و دسترسی به ذخایر عظیم نفت، گاز و مواد معدنی کمیاب در زیر لایه‌های یخی ممکن شده است. آمریکا نمی‌خواهد در مسابقه قدرت در قطب شمال، از روسیه و چین که حضور خود را در این منطقه تقویت کرده‌اند، عقب بماند.



از منظر نظامی، گرینلند «ناو هواپیمابر غرق‌نشدنی» در شمال اقیانوس اطلس است. پایگاه هوایی ثول در حال حاضر نیز میزبان تجهیزات حساس راداری آمریکا است. اما واشینگتن به دنبال چیزی فراتر از همکاری نظامی است؛ آنها خواهان «حاکمیت کامل» هستند. ترامپ تأکید کرده است که «ما از نظر امنیت ملی به گرینلند نیاز داریم» و به نظر می‌رسد پیروزی نظامی در ونزوئلا، جسارت او را برای پیگیری این پروژه افزایش داده است.



جنس فردریک نلسن، نخست‌وزیر گرینلند، در پاسخ به این فشار‌ها تأکید کرده است که روابط بین ملت‌ها بر اساس احترام متقابل است، نه حرکات نمادین در شبکه‌های اجتماعی. با این حال، پارادوکسی در گرینلند وجود دارد: اگرچه اکثریت ساکنان این قلمرو خواهان استقلال از دانمارک هستند، اما طبق نظرسنجی‌های منتشر شده در گاردین، هیچ تمایلی برای تبدیل شدن به بخشی از ایالات متحده ندارند.



بن‌بست دیپلماتیک و کابوس اقدام نظامی



نکته هراس‌آور در سخنان اخیر دونالد ترامپ، عدم نفی صریح اقدام نظامی برای کنترل گرینلند است. او پیش از این امکان اقدام نظامی را رد نکرده و اظهار داشته بود که برای امنیت بین‌المللی به شدت به این قلمرو نیاز دارد. پس از سقوط سریع دولت در ونزوئلا، این ادعا که «آمریکا برای امنیت خود دست به هر کاری می‌زند»، برای متحدان اروپایی واشینگتن از یک فرضیه به یک تهدید فوری تبدیل شده است.



نخست‌وزیر دانمارک هشدار داده است که چنین اقداماتی تمامیت ارضی یک کشور مستقل را هدف قرار می‌دهد و از اساس غیرقانونی است. اما در دنیای «نخست آمریکا»، مرز‌های سنتی دیپلماسی در حال جابجایی هستند. شکاف میان کپنهاگ و واشینگتن اکنون به قدری عمیق شده که برچسب «خطر امنیتی» از سوی سازمان اطلاعات دانمارک، می‌تواند سرآغاز خروج این کشور از همکاری‌های نزدیک اطلاعاتی با پنتاگون باشد.



در نهایت، بحران گرینلند آزمونی بزرگ برای نظام بین‌الملل و اتحاد ناتو است. طبق گزارش گاردین، اگر واشینگتن موفق شود تحت لوای امنیت ملی، حاکمیت یک متحد اروپایی بر قلمرویش را نقض کند، نظم امنیتی پس از جنگ جهانی دوم رسماً فروپاشیده است. جهان اکنون با دلهره ناظر است که آیا پس از کاراکاس، نوبت به یخ‌های آرام شمالگان خواهد رسید یا خیر.