ممنوعیت صادرات گازوئیل؛ اقدامی بی‌اثر برای بحران سوخت آمریکا

باشگاه خبرنگاران جوان؛ مینا عظیمی - قیمت گازوئیل در آمریکا این هفته به رکورد ۶.۵۲ دلار به ازای هر گالن رسید که نسبت به قیمت حدود ۳.۶۹ دلاری سال گذشته، نزدیک به ۷۶ درصد افزایش نشان می‌دهد. افزایش هزینه سوخت، چند هفته مانده به انتخابات میان‌دوره‌ای، به یک مشکل فزاینده اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است.

گازوئیل تنها یک هزینه در سبد سوخت آمریکا نیست، بلکه مستقیما در فعالیت کامیون‌ها، قطارها، ماشین‌آلات کشاورزی، تجهیزات ساختمانی و زنجیره انتقال کالا نقش دارد. با افزایش قیمت آن، فشار از جایگاه‌های سوخت به هزینه حمل‌ونقل، مواد غذایی و محصولاتی که به دست مصرف‌کنندگان می‌رسد منتقل می‌شود.

در تلاش برای مهار قیمت‌ها، دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در حال بررسی ممنوعیت ۹۰روزه صادرات گازوئیل است؛ اقدامی که به گفته پولیتیکو، از نظر تئوری می‌تواند باعث باقی ماندن حجم بیشتری از این سوخت در داخل آمریکا شود.

در صورت اجرای این تصمیم، این نخستین محدودیت عمده بر صادرات انرژی آمریکا از زمان لغو ممنوعیت چند دهه‌ای صادرات نفت خام در سال ۲۰۱۵ خواهد بود.

اما این معادله ساده که «صادرات کمتر یعنی عرضه داخلی بیشتر و قیمت پایین‌تر» با نحوه فعالیت بازار سوخت و پالایشگاه‌های آمریکا در تضاد است. مشکل کنونی تنها به میزان گازوئیلی که از آمریکا صادر می‌شود محدود نیست، بلکه با بحران گسترده‌تر ظرفیت پالایش و عرضه جهانی نفت خام ارتباط دارد.

بحران جهانی پالایش

بازار‌های سوخت طی ماه‌های گذشته با مجموعه‌ای از شوک‌های همزمان مواجه شده‌اند. جریان انتقال انرژی از تنگه‌های هرمز و باب‌المندب کاهش یافته، پالایشگاه‌هایی در غرب آسیا آسیب دیده‌اند، اوکراین پالایشگاه‌های روسیه را هدف قرار داده و چین نیز محدودیت‌های متوالی بر صادرات محصولات نفتی پالایش‌شده اعمال کرده است. همزمان، ژاپن و کره جنوبی نیز برخی محموله‌های خود را کاهش داده‌اند.

فارن پالیسی به نقل از سرگئی واکولنکو  از مرکز «کارنگی روسیه اوراسیا» گزارش داد که روسیه با فشار‌هایی مواجه است و شرایط در غرب آسیا وخیم‌تر است. از سوی دیگر، عرضه چین نیز کاهش یافته و در نتیجه، آنچه بازار جهانی بیش از هر چیز با کمبود آن مواجه است، ظرفیت پالایش است.

اینجا تفاوت میان بحرانی که ناشی از صادرات است و بحرانی که از محدودیت توانایی تبدیل نفت خام به سوخت قابل استفاده ناشی می‌شود، مشخص می‌شود. ممنوعیت صادرات می‌تواند عرضه‌های موجود را دوباره توزیع کند، اما ظرفیت جدیدی برای پالایش ایجاد نمی‌کند.

خود آمریکا نیز ظرفیت زیادی برای افزایش سریع تولید ندارد. رویترز با استناد به اداره اطلاعات انرژی آمریکا گزارش داد پالایشگاه‌های این کشور با حدود  ۹۴ درصد ظرفیت  فعالیت می‌کنند. وال‌استریت ژورنال نیز سطح فعالیت پالایشگاه‌ها را نزدیک به حداکثر ظرفیت توصیف کرد.

مشکل در نحوه فعالیت پالایشگاه

دومین مانع در مسیر ممنوعیت صادرات، پیچیده‌تر است. پالایشگاه‌ها گازوئیل را به‌صورت جداگانه تولید نمی‌کنند، بلکه هر بشکه نفت خام را به ترکیبی از گازوئیل، بنزین، سوخت هواپیما و محصولات دیگر با نسبت‌هایی نسبتا به‌هم‌پیوسته تبدیل می‌کنند.

این بدان معناست که ممنوعیت صادرات گازوئیل ممکن است در ابتدا عرضه داخلی را افزایش دهد، اما در ادامه می‌تواند مازاد تولیدی ایجاد کند که پالایشگاه‌ها قادر به ذخیره آن نباشند.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا ، هشدار داده است که اگر پالایشگاه‌ها نتوانند گازوئیل را صادر کنند، ظرفیت مخازن ذخیره‌سازی پر خواهد شد و آنها مجبور می‌شوند فعالیت پالایشی خود را کاهش دهند؛ در نتیجه تولید بنزین و سوخت هواپیما نیز در کنار گازوئیل کاهش خواهد یافت. رایت این ممنوعیت را ابزاری «غیردقیق» توصیف کرده که نتیجه موردنظر را محقق نمی‌کند و خاطرنشان کرده است که آمریکا بزرگ‌ترین صادرکننده گازوئیل در جهان است.

از همین‌جا یک تناقض شکل می‌گیرد: سیاستی که با هدف کاهش قیمت سوخت دنبال می‌شود، ممکن است پالایشگاه‌ها را به کاهش تولید بنزین سوق دهد.

 پس از پایان ممنوعیت چه اتفاقی می‌افتد؟

احتمال مداخله مستقیم در صادرات، عنصر دیگری از عدم قطعیت را برای شرکت‌های انرژی ایجاد می‌کند. حتی اگر دولت مدت ممنوعیت را ۹۰ روز تعیین کند، صنعت انرژی نگران است که این محدودیت تمدید شود یا به الگویی برای مداخلات آینده در بازار انرژی تبدیل شود.

فارن پالیسی به تجربه مداخله دولت در بازار‌های انرژی در دهه ۱۹۷۰ اشاره می‌کند؛ دوره‌ای که تعرفه‌ها، کنترل قیمت‌ها و مدیریت بازار‌ها با کمبود عرضه همراه شد، پیش از آنکه انقلاب نفت و گاز شیل جایگاه آمریکا را در بازار جهانی تغییر دهد.

پولیتیکو به نقل از یک مشاور خارجی هشدار داد محدودیت‌هایی که در ابتدا موقت هستند، ممکن است بار‌ها تمدید شوند. نگرانی گسترده‌تر صنعت نیز این است که افزایش ریسک‌های مقرراتی، انگیزه سرمایه‌گذاری در ظرفیت پالایش را کاهش دهد.

در اینجا نیز تناقض دیگری شکل می‌گیرد. افزایش حاشیه سود پالایشگاه‌ها در شرایط عادی به شرکت‌ها انگیزه می‌دهد بیشترین میزان ممکن سوخت تولید کنند؛ اما بسته شدن بازار‌های صادراتی می‌تواند این انگیزه را در شرایطی کاهش دهد که بازار به عرضه بیشتر نیاز دارد.

ممنوعیت صادرات، مشکل اصلی را حل نمی‌کند 

در مجموع، بحران گازوئیل آمریکا به کمبود گسترده‌تر ظرفیت پالایش در جهان مرتبط است؛ بحرانی که با اختلال در عرضه از سوی غرب آسیا و روسیه، کاهش صادرات محصولات پالایش‌شده از آسیا و فعالیت پالایشگاه‌های آمریکایی در نزدیکی حداکثر ظرفیت تشدید شده است.

ممنوعیت صادرات ممکن است به‌طور موقت قیمت گازوئیل را در برخی مناطق کاهش دهد، اما کمبود نفت خام یا محدودیت ظرفیت پالایش را برطرف نمی‌کند و اگر مقادیر گازوئیل غیرقابل صادرات در پالایشگاه‌ها انباشته شود، ممکن است آنها را به کاهش تولید وادار کند.

عامل زمان نیز لزوما به نفع این ممنوعیت نیست. جیم میچل ، مدیر تحلیل تجارت نفت در وود مکنزی، به نیویورک‌تایمز گفت حتی با استفاده از اختیارات اضطراری، سازوکاری وجود ندارد که بتواند قیمت گازوئیل را ظرف یک هفته کاهش دهد. به همین دلیل، وزیر انرژی آمریکا پیشنهاد یک سازوکار داوطلبانه برای تغییر مسیر جریان گازوئیل را به‌جای ممنوعیت کامل صادرات مطرح کرده است.

دولت آمریکا در آستانه انتخابات نوامبر با معادله‌ای دشوار روبه‌روست: از یک سو فشار برای واکنش به قیمت‌های بی‌سابقه وجود دارد و از سوی دیگر، این خطر مطرح است که ممنوعیت صادرات در ادامه موجب کاهش فعالیت پالایشگاه‌ها، تولید بنزین و سوخت هواپیما و افزایش فشار بر قیمت‌ها و سرمایه‌گذاری شود.

در نهایت، پرسش اصلی این است که آیا نگه داشتن حجم بیشتری از گازوئیل در داخل آمریکا واقعا قیمت‌ها را کاهش می‌دهد یا اینکه تنها کمبود را به‌طور موقت جابه‌جا می‌کند و در نهایت هزینه آن به شکل دیگری به مصرف‌کننده آمریکایی منتقل خواهد شد.

منبع: الجزیره