جعل جغرافیا؛ ترامپ با تغییر نام‌ها در نقشه جهان به دنبال چیست؟

باشگاه خبرنگاران جوان- دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود، تغییر نام برخی نقاط جغرافیایی را به بخشی از ادبیات سیاسی آمریکا تبدیل کرده است؛ از تغییر نام «خلیج مکزیک» به «خلیج آمریکا» و پیشنهاد «دریاچه آمریکا» برای «دریاچه انتاریو» تا طرح کذایی نام «تنگه ترامپ» برای هرمز؛ اقداماتی که فراتر از یک تغییر واژه، با نگاه ترامپ به قدرت، نفوذ و بازتعریف جایگاه آمریکا در جهان پیوند خورده است.

در تاریخ روابط بین‌الملل، نام‌ها همواره بخشی از رقابت بر سر هویت، روایت و قدرت بوده‌اند، اما زمانی که یک رئیس‌جمهور آمریکا تلاش می‌کند نام خود یا کشورش را به مناطق خارج از قلمرو حاکمیتی واشنگتن پیوند بزند، مسئله از سطح یک اقدام نمادین عبور می‌کند.

این روند، پرسشی عمیق‌تر از ویژگی‌های شخصی ترامپ مانند میل به دیده‌شدن یا ثبت نام در تاریخ ایجاد می‌کند؛ اینکه آیا این اقدامات صرفاً یک نمایش سیاسی است یا بخشی از رویکردی گسترده‌تر برای بازتعریف مفهوم نفوذ و قدرت آمریکا در جهان محسوب می‌شود.

نام‌گذاری به‌عنوان ابزار قدرت

تغییر نام‌های جغرافیایی در سیاست بین‌الملل، صرفاً جابه‌جایی چند واژه روی نقشه نیست؛ نام‌ها حامل روایت‌های تاریخی، هویتی و سیاسی هستند و دولت‌ها در بسیاری از موارد تلاش کرده‌اند از آنها برای تثبیت نگاه خود به یک منطقه یا یک مناقشه استفاده کنند.

در این چارچوب، اقدامات ترامپ را نمی‌توان فقط به خودشیفتگی، علاقه شخصی او به دیده‌شدن یا ثبت نام خود در تاریخ محدود کرد. آنچه در پس این رفتار‌ها قرار دارد، نوعی تلاش برای تبدیل قدرت سیاسی به قدرت نمادین است؛ یعنی استفاده از زبان و روایت برای القای این تصور که آمریکا نه‌تنها توان اثرگذاری بر تحولات جهانی را دارد بلکه می‌تواند چارچوب توصیف این تحولات را نیز تعیین کند.

تغییر نام خلیج مکزیک به خلیج آمریکا نمونه‌ای از همین رویکرد است. این اقدام حتی اگر در محدوده اسناد رسمی دولت آمریکا اجرایی شود، به‌خودی‌خود حاکمیت یا مالکیت آمریکا بر یک پهنه جغرافیایی ایجاد نمی‌کند. پیام سیاسی آن، اما روشن است و ترامپ از این طریق در تلاش برای پیوند دادن یک نام ملی با یک فضای جغرافیایی و تقویت روایت «اول آمریکا» در سطح نمادین است.

همین منطق در ایده واهی نام‌گذاری تنگه ترامپ برای هرمز ابعاد پیچیده‌تری پیدا می‌کند. هرمز برخلاف بسیاری از نمونه‌های قبلی، یک منطقه مورد مناقشه هویتی یا تاریخی نیست بلکه یک آبراه راهبردی بین‌المللی است که امنیت انرژی جهان، منافع کشور‌های منطقه و موازنه قدرت میان ایران و آمریکا به آن گره خورده است. بنابراین، تغییر نام چنین نقطه‌ای بیش از آنکه تغییر یک عنوان باشد، تلاشی برای نمایش ادعای نفوذ بر یک فضای ژئوپلیتیکی است.

با این حال، فاصله میان نام و واقعیت قدرت، همان نقطه‌ای است که محدودیت این رویکرد را آشکار می‌کند. یک کشور می‌تواند واژگان مورد استفاده در رسانه‌ها یا اسناد داخلی خود را تغییر دهد، اما تبدیل یک نام به واقعیت سیاسی نیازمند مؤلفه‌هایی فراتر از قدرت نمادین است که از پذیرش بین‌المللی تا توانایی ایجاد تغییر واقعی در موازنه قدرت را شامل می‌شود.

از این منظر، علاقه ترامپ به تغییر نام‌ها را باید بخشی از رویکردی گسترده‌تر دانست که در آن، کنترل روایت‌ها و نماد‌ها به یکی از ابزار‌های اعمال قدرت تبدیل شده است؛ رویکردی که می‌کوشد پیش از تغییر واقعیت‌های میدانی، تصویری از قدرت و برتری را در ذهن مخاطبان تثبیت کند.

تقلای ترامپ برای بازتعریف جغرافیای نفوذ آمریکا

نام‌گذاری‌های اخیر ترامپ را نمی‌توان جدا از نگاه کلی او به جایگاه آمریکا در جهان بررسی کرد؛ نگاهی که در آن مرز میان نفوذ، مالکیت و حق تعیین‌کنندگی قدرت‌های بزرگ کم‌رنگ‌تر شده است. در این چارچوب، تغییر نام‌ها بخشی از تلاش برای بازتعریف رابطه آمریکا با محیط پیرامونی و حتی مناطق خارج از حوزه حاکمیت مستقیم این کشور محسوب می‌شود.

رویکرد اول آمریکا در دولت ترامپ فقط به سیاست‌های تجاری، مهاجرتی یا امنیتی محدود نمانده بلکه به حوزه جغرافیای سیاسی نیز کشیده شده است. فشار برای کنترل بیشتر بر گرینلند، طرح ادعا درباره کانال پاناما، سخنان او درباره کانادا و تلاش برای پیوند دادن نام آمریکا با مناطق مختلف، همگی در یک چارچوب مشترک قرار می‌گیرند؛ چارچوبی که بر افزایش سهم آمریکا از فضا‌های راهبردی جهان تأکید دارد.

تفاوت این رویکرد با سیاست سنتی آمریکا در دهه‌های گذشته، در شیوه بیان و ابزار‌های مورد استفاده آن دیده می‌شود. واشنگتن پیش از این بیشتر از طریق ائتلاف‌ها، نهاد‌های بین‌المللی، حضور نظامی و نفوذ اقتصادی جایگاه خود را تثبیت می‌کرد، اما ترامپ بخش مهمی از این پیام را به زبان مستقیم‌تر قدرت منتقل می‌کند؛ زبانی که در آن تصاحب نمادها، تغییر واژگان و طرح ادعا‌های بزرگ، بخشی از نمایش قدرت سیاسی محسوب می‌شود.

این نگاه البته با یک تناقض اساسی روبه‌رو است. قدرت‌ها می‌توانند بر بسیاری از معادلات جهانی اثر بگذارند، اما نفوذ سیاسی لزوماً به معنای مالکیت یا امکان تغییر یک‌جانبه واقعیت‌های جغرافیایی نیست. واکنش کانادا به موضوع دریاچه انتاریو، مخالفت برخی کشور‌ها با تغییر نام خلیج مکزیک و حساسیت بالای ایران نسبت به هرمز با عنایت به مستندات تاریخی، نشان می‌دهد که جغرافیا همچنان تابع موازنه قدرت میان بازیگران مختلف باقی مانده است.

در واقع، مسئله اصلی در سیاست ترامپ فقط نام‌گذاری مکان‌ها نیست بلکه تلاش برای القا و انتقال این پیام است که آمریکا همچنان قدرتی تعیین‌کننده در نظم جهانی است. با این حال، هرچه فاصله میان ادعا‌های سیاسی و توانایی ایجاد تغییر واقعی بیشتر شود، اقدامات نمادین نیز بیشتر به آزمونی برای سنجش محدودیت‌های قدرت آمریکا تبدیل خواهند شد.

عادی‌سازی منطق دست‌اندازی در دولت ترامپ

رفتار‌های اخیر ترامپ در حوزه جغرافیا فقط یک مسئله مربوط به نام‌گذاری یا ادبیات سیاسی نیست؛ این اقدامات در سطحی گسترده‌تر با نوعی بازتعریف ارتباط میان قدرت‌ها و حاکمیت دیگر کشور‌ها پیوند خورده است.

زمانی که رئیس‌جمهور آمریکا درباره تغییر مرزها، کنترل سرزمین‌های دیگر یا پیوند دادن نام آمریکا با مناطق خارج از قلمرو این کشور سخن می‌گوید، مسئله از یک اقدام نمادین فراتر می‌رود و به چالشی درباره اصل احترام به تمامیت ارضی کشور‌ها تبدیل می‌شود.

چنین نگاهی، تفاوت میان قدرت و حق را کمرنگ می‌کند؛ به این معنا که یک کشور صرفاً به دلیل برخورداری از توان اقتصادی و نظامی بیشتر، خود را مجاز به بازتعریف جغرافیای دیگران یا تحمیل اراده خود بر آنها بداند. این منطق همان اصل ممنوعیت تغییر مرز‌ها و حاکمیت کشور‌ها از مسیر فشار و زور را تضعیف می‌کند که پس از جنگ جهانی دوم در نظام بین‌الملل بر آن تأکید شد.

تقلا برای اعمال فشار بر کشور‌هایی مانند پاناما، کانادا، دانمارک در موضوع گرینلند و طرح ادعا درباره مناطق راهبردی دیگر، تصویری از سیاست خارجی ارائه می‌دهد که در آن منافع آمریکا بر قواعد پذیرفته‌شده بین‌المللی اولویت پیدا می‌کند. این رویکرد حتی متحدان واشنگتن را نیز در موقعیتی دشوار قرار داده‌است، زیرا کشور‌هایی که دهه‌ها شریک راهبردی آمریکا بوده‌اند، اکنون با ادعا‌های یک بازیگر سلطه‌جو و اشغالگر مواجه می‌شوند.

در مورد هرمز، این مسئله حساس‌تر است، زیرا یک آبراه بین‌المللی با موقعیتی حیاتی برای امنیت انرژی جهان به موضوع نمایش قدرت شخصی و سیاسی تبدیل می‌شود. طرح نام تنگه ترامپ در شرایطی که ایران در این منطقه دست برتر را دارد، نه‌تنها یک اقدام نمادین علیه تهران بلکه نشانه‌ای از تقلا برای تبدیل ادعای قدرت به واقعیت سیاسی از طریق زبان و روایت است؛ موضوعی که ترامپ باوجود گذشت حدود ۶ ماه از آغاز درگیری‌ها در اثبات آن همچنان ناکام مانده‌است.

در نهایت، چالش اصلی این رویکرد برای خود آمریکا نیز در افزایش فاصله میان تصویر قدرت و پذیرش جهانی آن قرار دارد. قدرت‌ها زمانی از نفوذ پایدار برخوردارند که دیگران حتی باوجود اختلاف، مشروعیت نقش آنها را بپذیرند، اما تبدیل قدرت به ابزار تغییر نام، فشار بر حاکمیت‌ها و بازتعریف یک‌جانبه جغرافیا تنها می‌تواند به جای تثبیت برتری، مقاومت بیشتری در برابر آن ایجاد کند.

منبع: مهر