خروجی فناوری یک‌شبه ساخته نمی‌شود؛ از سیاست‌گذاری تا تجاری‌سازی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی باشگاه خبرنگاران جوان، درباره انتقاد فعالان فناوری مبنی بر تصویب اسناد متعدد در حوزه هوش مصنوعی، کوانتوم و فناوری‌های راهبردی و نبود خروجی ملموس در زیست‌بوم نوآوری اظهار کرد: این گزاره که در این حوزه‌ها اسناد متعددی تصویب شده، قابل تردید است و به‌راحتی می‌توان آن را بررسی و رد کرد.

وی افزود: در حوزه هوش مصنوعی، کشور دارای «سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران» است که در سال ۱۴۰۳ به تصویب رسید و همچنین مصوبه‌ای با عنوان «سند ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی» وجود دارد که در سال ۱۴۰۴ در دولت تصویب شده است؛ بنابراین تعداد اسناد موجود در این حوزه با آنچه از «اسناد متعدد» عنوان می‌شود، فاصله دارد.

عسکریان ادامه داد: در حوزه کوانتوم نیز تا جایی که اطلاع دارم، یک سند اصلی با عنوان «سند ملی توسعه علوم و فناوری‌های کوانتومی» وجود دارد که در اردیبهشت ۱۴۰۴ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده است.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ضرورت تکمیل زنجیره سیاست‌گذاری گفت: در یک آبشار سیاست‌گذاری، ابتدا باید سیاست‌های کلی و کلان مشخص شود، سپس سند و قانون وجود داشته باشد و در ادامه برنامه‌های عملیاتی و اجرایی تدوین شود؛ پس از آن نیز باید وظایف دستگاه‌های مختلف مشخص شود تا بتوان گفت این زنجیره سیاست‌گذاری به‌درستی طی شده است.

وی درباره علت نبود خروجی ملموس در برخی فناوری‌های نوظهور بیان کرد: در توسعه فناوری‌های نوظهور و آینده‌ساز، میان نقطه آغاز سیاست‌گذاری و رسیدن به خروجی ملموس، یک فاصله طبیعی و منطقی وجود دارد و نباید این فاصله را با فناوری‌های بالغ مقایسه کرد.

عسکریان با اشاره به تجربه کشور در حوزه‌های فناوری گفت: در دهه گذشته در حوزه‌هایی مانند نانو، زیست‌فناوری، هوافضا و سلول‌های بنیادی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی انجام شده و اکنون در برخی از این حوزه‌ها شاهد خروجی‌های ملموس هستیم؛ از جمله افزایش بهره‌وری، کاهش ارزبری، جایگزینی محصولات وارداتی و شکل‌گیری شرکت‌های فعال در بازار‌های جهانی.

وی تأکید کرد: در فناوری‌های نوظهور و آینده‌ساز، باید ورود سریع و به‌موقع صورت گیرد و برای توسعه فناوری، رصد مستمر، شناسایی حوزه‌های اولویت‌دار، شناسایی فناوری‌ها و شرکت‌های فعال، تقویت نیروی انسانی، توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تدوین استاندارد‌های مورد نیاز در دستور کار قرار گیرد.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: تربیت نیروی انسانی و ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز خود فرآیندی چندساله است و نمی‌توان انتظار داشت بلافاصله پس از سیاست‌گذاری، خروجی اقتصادی و تجاری ایجاد شود. هدف این است که کشور پیش از اثبات نهایی فناوری، زیرساخت و توانمندی لازم را ایجاد کند تا پس از اثبات فناوری، با کمترین فاصله از کشور‌های پیشرو وارد مرحله توسعه و تجاری‌سازی شود.

عسکریان درباره وضعیت فناوری کوانتوم نیز گفت: در حال حاضر در هیچ جای دنیا اثر گسترده و ملموسی از فناوری کوانتوم بر زندگی روزمره و اقتصاد مشاهده نمی‌شود و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.

وی خاطرنشان کرد: در کشور برای حوزه کوانتوم تمرکزی در معاونت علمی ایجاد شده و دستگاه‌هایی مانند وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت علوم و بخش‌های نظامی نیز در حال همگرایی و هم‌راستایی در این حوزه هستند؛ این تمرکز می‌تواند زمینه ورود به‌موقع کشور به فناوری کوانتوم و بهره‌برداری از ظرفیت‌های اقتصادی آن در سال‌های آینده را فراهم کند.