رسانه‌های اجتماعی متهم ردیف اول؛ نتایج «سنجش ادراک اخلاق» در ترکیه

ترکیه سال جدید میلادی را در شرایطی آغاز کرد که علاوه بر بحران فزاینده اقتصادی، با مشکلات متعدد دیگری در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روبروست.

حزب عدالت و توسعه به عنوان حزب حاکم ترکیه، به منظور کسب آگاهی دقیق از وضعیت آسیب شناسی اجتماعی در این کشور، از یک موسسه تحقیقاتی معتبر کمک گرفته است. این موسسه پس از پیمایش میدانی در یک گزارش جامع تحقیقات اجتماعی، ابعاد تکان‌دهنده‌ای از تحولات اجتماعی در ترکیه را آشکار کرده است. 

بررسی‌ها نشان داده، در حالی که تقریباً همه شهروندان ترکیه نگران فرسایش ارزش‌ها هستند، «رسانه‌های اجتماعی» به عنوان عنصری که بیشترین آسیب را به ساختار اجتماعی وارد می‌کند، به عوان منبع تهدید، در رتبه اول قرار گرفته است.

در ترکیه چه خبر است؟

فضای اجتماعی و فرهنگی ترکیه، در اغلب مناطق و ۸۱ استان این کشور، دارای یک بافت اخلاقی مبتنی بر آداب اسلامی و ارزش‌های سنتی ترکی، کُردی و عربی است. اما دست کم در  سال گذشته، تغییراتی روی داده که رفته رفته، بسیاری از صاحب نظران و متخصصین علوم اجتماعی و فرهنگی را نگران کرده است.

به همین خاطر، بحث درباره تغییر در بافت اجتماعی ترکیه به یکی از داغ‌ترین موضوعات در دستور کار سیاسی تبدیل شده و علاوه بر دولت و حزب حاکم، دیگر احزاب و جریانات سیاسی نیز در حال بررسی این موضوع هستند.

گزارش تحقیقاتی موسوم به «سنجش ادراک اخلاق اجتماعی»، در ترکیه به دنبال فهم این موضوع بوده که از دید خود شهروندان ترکیه، ارزش‌های اخلاقی، فرهنگی و سنتی در این کشور، تا چه اندازه آسیب دیده است.

آنان مفهوم «نگرانی درباره از دست دادن ارزش‌ها» را به عنوان یک مفهوم کانونی و حیاتی در نظر گرفتند و نتایج نشان داد که 94 درصد از پاسخ دهندگان بر این باورند که «اخلاق اجتماعی در ترکیه و در سال‌های اخیر، به سرعت رو به زوال رفته است».

کاهش آمار ازدواج

یکی از قابل توجه‌ترین یافته‌ها در تحقیقات مزبور، زوال ارزش‌های سنتی در مواجهه با سبک زندگی مدرن در ترکیه است. به نحوی که 91.1٪ از شرکت‌کنندگان اظهار داشتند که نهاد ازدواج در جامعه ترکیه در حال از دست دادن اهمیت و بهای پیشین است.

همچنین 9 نفر از هر 10 نفر هشدار دادند که روابط خارج از ازدواج به طور فزاینده‌ای در حال عادی شدن است. در همین حال، 79.7٪ از جامعه مستقیماً افزایش نرخ طلاق را به تضعیف ارزش‌های اخلاقی نسبت دادند.

در تحقیق مزبور، از شهروندان ترکیه خواسته شد تا دلیل و عامل اصلی زوال اخلاقی در جامعه را معرفی کنند. در پاسخ به این سوال، پلتفرم‌های دیجیتال با اختلاف زیادی در صدر فهرست قرار گرفتند.

رسانه‌های اجتماعی با 27٪ در رتبه اول فهرست عادت‌هایی قرار گرفتند که بیشترین آسیب را به اخلاق اجتماعی وارد می‌کنند. پس از آن فقر با 8 درصد و اعتیاد به الکل و مواد مخدر نیز با 7.8 درصد در رده‌های بعدی قرار گرفتند.

85.8٪ از شرکت‌کنندگان این دیدگاه را دارند که رسانه‌های اجتماعی ارزش‌های اخلاقی را تخریب می‌کنند، در حالی که 84٪ معتقدند که بسیاری از سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی هم در تخریب مبانی اخلاقی جامعه، بسیار موثر هستند.

شکاف نسل‌ها در حال گسترش است

این تحقیق همچنین تفاوت ارزش‌ها بین جوانان و نسل‌های قبلی را برجسته کرد. به نحوی که 90 درصد از مردم معتقدند که درک نسل جوان از ارزش‌های اخلاقی امروز ترکیه، بسیار ضعیف‌تر از گذشته است. حوزه‌هایی که بیشترین آسیب را از زوال اخلاقی دیده‌اند، «جوانان و آموزش» با 35.4 درصد و پس از آن «نهاد خانواده» با 33.5 درصد تعیین شدند. 

راهکار کدام است: آموزش یا اقتصاد؟

شهروندان ترکیه در بیان راهکارها و پیشنهادهای روشنی برای مقابله با زوال ارزش‌ها، بر این باورند که آموزش ارزش‌ها در نظام آموزشی با 24.3 درصد، اهمیت بالایی دارد و سپس سیاست‌های خانواده با 20 درصد در رده بعدی قرار گرفته و رفاه اقتصادی با اهمیتی در حد 18 درصد در جلوگیری از زوال اخلاقی نقش دارد. 

دانشگاهیان و پژوهشگران در حوزه‌های جامعه شناسی فرهنگی و علوم تربیتی، بر این باورند که در سالیان گذشته، در ترکیه نیز مانند برخی دیگر از کشورهای منطقه، به دلیل ناتوانی نظام آموزشی در بها دادن به مفهوم پرورش و تربیت در کنار ماموریت آموزشی و درسی، کودکان و نوجوانان، کمتر از مقاطع تاریخی پیشین تحت تاثیر آموزه‌های معلمین قرار می‌گیرند و عواملی همچون سبک زندگی تبیلغ شده در فضای مجازی، اثر رسانه‌ها، حلقه‌های همسالان و ترندهای عمومی در شکل گیری افکار و مبانی اخلاقی آنها، عاملیت بیشتری پیدا می‌کند.

حزب عدالت و توسعه اعلام کرده، دو تیم از محققین اجتماعی و فرهنگی، به درخواست این حزب، پیشنهادنامه‌ای نوشته‌اند تا بر اساس آن و به منظور مقابله با تاثیرات منفی شبکه‌های اجتماعی، ممنوعیت‌ها و قواعد جدیدی در این حوزه در دستور کار قرار بگیرد.

منبع: تسنیم