ضرورت بازتعریف رابطه ایرانیان خارج از کشور با ایران

باشگاه خبرنگاران جوان- نشست معرفی، نقد و بررسی کتاب «جامعه ایرانیان در اتریش» با حضور جمعی از ایرانیان، صاحب‌نظران و علاقه‌مندان مطالعات اجتماعی و فرهنگی ایرانیان مقیم اتریش و به همت رایزنی فرهنگی ایران در اتریش در خانه حکمت ایرانیان وین برگزار شد و به بررسی ابعاد مختلف جامعه ایرانیان در اتریش و طرح دیدگاه‌ها و تجربه‌های گوناگون درباره وضعیت، ظرفیت‌ها و مسائل این جامعه اختصاص داشت.

در آغاز این نشست، خانم میرازی، دبیر نشست، با اشاره به انتشار تازه این کتاب به دو زبان فارسی و انگلیسی، بر رویکرد فرهنگی و اجتماعی آن و تلاش برای پرهیز از نگاه‌های غیر علمی یا رویکرد‌های یک‌سویه سیاسی تأکید کرد. دبیر نشست، هدف از انتشار این اثر را فراهم کردن زمینه‌ای برای شناخت دقیق‌تر جامعه ایرانیان در اتریش عنوان کرد و ضمن معرفی بخش‌های هفتگانه کتاب، افزود: تکمیل و تعمیق گام به گام کتاب در ویراست‌های بعدی در دستور کار قرار دارد.

در بخش گفت‌و‌گو، یکی از محور‌های مورد تأکید حاضران، ظرفیت بالای علمی، تخصصی و حرفه‌ای ایرانیان مقیم اتریش بود. در عین حال، حاضران تأکید کردند که سرمایه جامعه ایرانی تنها به حوزه پزشکی محدود نیست و ایرانیان در دانشگاه، پژوهش، فناوری، کسب‌وکار، هنر و دیگر حوزه‌های تخصصی نیز حضور قابل توجهی دارند. از نگاه مطرح‌شده در نشست، شناخت دقیق‌تر این سرمایه انسانی می‌تواند به درک واقع‌بینانه‌تر از جایگاه جامعه ایرانی در اتریش کمک کند.

مهاجرت؛ از فرصت‌های آموزشی تا ماندگاری در کشور میزبان

قسمت دیگری از گفت‌و‌گو به انگیزه‌های مهاجرت ایرانیان اختصاص یافت. برخی حاضران توضیح دادند که بخشی از جوانان ایرانی، به‌ویژه در سال‌های اخیر، به دلیل وجود رشته‌های دانشگاهی خاص و‌جداب، دانشگاه‌های معتبر و فرصت‌های آموزشی و پژوهشی مناسب، اتریش را برای ادامه تحصیل انتخاب کرده‌اند. به گفته آنان، برای گروهی از این مهاجران، محدودیت فرصت‌های شغلی در برخی رشته‌ها در ایران نیز به‌تدریج زمینه ماندگاری در اتریش و ورود به بازار کار این کشور را فراهم کرده است.

در این بحث همچنین تأکید شد که تصویر مهاجرت نباید صرفاً بر اساس مقایسه ساده امکانات ایران و اروپا شکل گیرد. یکی از دیدگاه‌های مطرح‌شده این بود که فاصله امکانات زندگی در ایران با اروپا در همه زمینه‌ها آن‌قدر گسترده نیست که به‌تنهایی توضیح‌دهنده مهاجرت باشد، بلکه ضعف مدیریت، ناکارآمدی برخی ساختار‌ها و مسائل مربوط به توزیع عادلانه منابع و فرصت‌ها نیز از عواملی هستند که باید در تحلیل مهاجرت مورد توجه قرار گیرند.

در کنار این عوامل، نقش رسانه‌های خارجی و شبکه‌های اجتماعی نیز مورد بحث قرار گرفت. برخی شرکت‌کنندگان معتقد بودند که رسانه‌ها در شکل‌گیری تصویر جوانان از ایران و اروپا اثرگذارند و گاه تصویری منفی و یک‌سویه از ایران و تصویری اغراق‌شده از شرایط زندگی در اروپا ارائه می‌شود؛ موضوعی که به باور آنان نیازمند بررسی دقیق‌تر و مبتنی بر داده است.

توجه به نسل دوم و سوم ایرانیان، ایجاد برنامه‌های فرهنگی جذاب و غیرتحمیلی و فراهم کردن زمینه ارتباط طبیعی آنان با زبان، تاریخ، ادبیات و هنر ایران، از موضوعات مورد تأکید در نشست بود. در این میان، حاضران به پیشینه تمدنی ایران نیز اشاره کردند و گفتند میراث تاریخی و فرهنگی چند هزارساله ایران برای ایرانیان خارج از کشور نوعی سرمایه فرهنگی و اجتماعی ایجاد کرده است؛ سرمایه‌ای که بسیاری از ایرانیان در کشور‌های مختلف به آن افتخار می‌کنند و در معرفی آن می‌کوشند.

از مهم‌ترین محور‌های بحث، مسئله گفت‌وگوی درون جامعه ایرانیان بود. برخی حاضران معتقد بودند که ایرانیان خارج از کشور، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های علمی و اجتماعی گسترده، هنوز به اندازه کافی در‌های قلب خود را به روی گفت‌وگوی سازنده باز نکرده‌اند و در بسیاری موارد در مدیریت اختلاف نظر‌ها و پذیرش تفاوت دیدگاه‌ها با دشواری و کم‌توانی روبه‌رو هستند.

در بخش دیگری از نشست، درباره نوع نگاه دولت به ایرانیان خارج از کشور گفت‌و‌گو شد. در همین چارچوب، از جمله انتظارات مطرح‌شده از دولت و رئیس‌جمهور، فراهم شدن زمینه مشارکت مؤثر ایرانیان خارج از کشور در امور کشور، توجه بیشتر به سرمایه ایرانیان مهاجر، افزایش کارآمدی مدیریتی و تقویت عدالت عنوان شد. 

در ادامه به بازنمایی ایران در رسانه‌های اروپایی و فضای مجازی پرداخته شد. برخی شرکت‌کنندگان با اشاره به تجربه‌های خود در اتریش و اروپا، بر اهمیت توان رسانه‌ای در معرفی واقعیت‌های ایران و جامعه ایرانی تأکید کردند. در همین زمینه، در سخنان برخی حاضران به حمایت بخش مهمی از ایرانیان مقیم اروپا و اتریش از کشورشان در جریان جنگ اخیر اشاره شد و این دیدگاه مطرح شد که انعکاس این حمایت‌ها در فضای رسانه

امامی رایزن فرهنگی اتریش:‌ای اروپا عادلانه نبوده است. علت این وضعیت نیز از سوی آنان، از جمله ضعف ظرفیت رسانه‌ای ایران و دشواری رقابت با رسانه‌هایی عنوان شد که به مثابه یک رویّه، روایت‌های ناعادلانه‌ای از ایرانیان خارج از کشور ارائه می‌کنند و فرصت طرح دیدگاه‌های متفاوت را از بین برده‌اند.

تأکید بر گفت‌و‌گو، مدارا و شکل‌گیری «شهروندی فرامرزی» ایرانیان

در بخش پایانی این نشست، رضا غلامی، نماینده فرهنگی ایران در اتریش و استاد دانشگاه، با عنوان «ایرانی بودن؛ گفت‌و‌گو، مهر و مدارا؛ درآمدی بر همبستگی و مسئولیت اجتماعی ایرانیان مقیم اتریش» به ارائه دیدگاه‌های خود درباره آینده جامعه ایرانیان در اتریش پرداخت.

غلامی در سخنان خود، ایرانیان مقیم اتریش را بخشی از سرمایه انسانی، علمی، فرهنگی و اجتماعی ایران دانست و تأکید کرد که جامعه ایرانی در اتریش، با برخورداری از پیشینه‌ای ریشه‌دار و حضور در عرصه‌های مختلف علمی، دانشگاهی، پزشکی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و حرفه‌ای، ظرفیت مهمی برای ایجاد ارتباط میان ایران و جامعه اتریش دارد.

غلامی همچنین در این سخنرانی بر ضرورت بازتعریف رابطه ایرانیان خارج از کشور با ایران تأکید کرد و اظهار داشت که تعلق به ایران نباید مشروط به یکسان بودن دیدگاه‌های سیاسی و فرهنگی باشد. به گفته وی، زبان فارسی، مذهب، آیینهایی، چون نوروز، ادبیات، هنر و حافظه تاریخی، پیوند‌هایی فراتر از مرز‌های جغرافیایی ایجاد کرده‌اند و ایرانیان، با وجود تفاوت در دیدگاه‌ها و سبک زندگی، می‌توانند در یک فضای فرهنگی مشترک با یکدیگر ارتباط داشته باشند.

یکی از ایده‌های مطرح‌شده در این سخنرانی، مفهوم «شهروندی فرامرزی» بود. غلامی با اشاره به پراکندگی ایرانیان در کشور‌های مختلف، فاصله جغرافیایی را یک توقفگاه ندانست و بر امکان تبدیل این پراکندگی به شبکه‌ای از ارتباطات انسانی، علمی، اقتصادی و فرهنگی تأکید کرد. 

او همچنین نقش ایرانیان موفق در اتریش را در شکل‌گیری شناخت جهانی از ایران مورد توجه قرار داد و گفت: موفقیت ایرانیان در دانشگاه، پزشکی، هنر، پژوهش، کارآفرینی و دیگر حوزه‌ها می‌تواند به شکل‌گیری تصویری مستقیم و انسانی از ظرفیت‌های ایران در جهان کمک کند. به تعبیر وی، جهان نباید ایران را تنها از قاب اخبار بشناسد؛ تجربه و رفتار روزمره ایرانیان در جوامع مختلف نیز می‌تواند پنجره‌ای به سوی فرهنگ و توانایی‌های ایران باشد.

غلامی در جمع‌بندی سخنان خود، آینده جامعه ایرانیان اتریش را وابسته به دو تحول دانست: تغییر نگاه دولت و نهاد‌های دولتی به ایرانیان خارج از کشور و تغییر فرهنگ رابطه ایرانیان با یکدیگر. او سخنان خود را با تأکید بر مجموعه‌ای از اصول به پایان رساند: «ایجاد پل، نه دیوار؛ گفت‌و‌گو، نه حذف؛ اعتماد، نه سوءظن؛ مهر، نه کینه؛ همکاری، نه رقابت فرساینده؛ و پیوند فرهنگی، نه مرزبندی ایدئولوژیک.»

منبع:دفتر رایزنی فرهنگی ایران در اتریش