افسانه شکست‌ناپذیری دشمن این‌گونه فرو می‌ریزد

باشگاه خبرنگاران جوان - دشمنان حق در طول تاریخ همیشه خود را شکست‌ناپذیر تصور کرده‌اند، گاه به قدرت نظامی تکیه کرده‌اند، گاه به ثروت، گاه به تبلیغات و گاه به حمایت اطرافیان. اما قرآن در پایان سوره طور، تصویری کاملاً متفاوت از این قدرت‌های ظاهری ارائه می‌دهد.

آیات ۳۲ تا ۴۹ سوره طور با مجموعه‌ای از پرسش‌های کوبنده و استدلال‌های متوالی، نشان می‌دهد که مخالفان پیامبران نه منطق محکمی دارند، نه قدرتی مستقل و نه آینده‌ای روشن. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان این بخش را اوج ابطال ادعا‌های مشرکان و تثبیت برتری جبهه حق می‌داند، جایی که خداوند، هم پوچی جبهه باطل را آشکار می‌کند و هم پایان قطعی آن را وعده می‌دهد.

پرسش‌هایی که تمام ادعا‌های دشمن را فرو می‌ریزد

آیات با سلسله‌ای از سؤال‌های پیاپی آغاز می‌شود؛ سؤال‌هایی که پاسخی جز اعتراف به ناتوانی دشمن ندارد. خداوند می‌فرماید که «أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلَامُهُمْ بِهَذَا أَمْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ» آیا عقلشان چنین فرمانی به آنان داده یا اساساً مردمی طغیانگرند؟

این پرسش‌ها برای کسب اطلاع نیست، بلکه برای رسوا کردن تناقض‌های مشرکان است. آنان گاهی پیامبر را شاعر می‌خواندند، گاهی کاهن، گاهی مجنون و زمانی مدعی می‌شدند قرآن ساخته خود اوست. این اختلاف در اتهام‌ها نشان می‌دهد که هیچ دلیل محکمی در اختیار ندارند و تنها از روی لجاجت سخن می‌گویند.

در ادامه، قرآن با جمله «فَلْیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ» آنان را به آوردن سخنی همانند قرآن دعوت می‌کند، چالشی که ناتوانی همیشگی مخالفان را آشکار می‌سازد.

دشمنی که هیچ پشتوانه‌ای ندارد

پس از ابطال شبهات، قرآن ریشه اصلی انکار را هدف قرار می‌دهد. آیات یکی پس از دیگری می‌پرسد که «أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَیْرِ شَیْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ» آیا خودبه‌خود آفریده شده‌اند یا خود آفریننده‌اند؟ سپس می‌افزاید که «أَمْ خَلَقُوا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ».

از نگاه المیزان، این پرسش‌ها بنیان فکری کفر را ویران می‌کند. کسی که نه خالق خویش است و نه مالک جهان، چگونه در برابر خدا می‌ایستد و خود را صاحب اختیار مطلق می‌پندارد؟

قرآن حتی ادعای مالکیت بر خزائن الهی را نیز رد می‌کند «أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّکَ أَمْ هُمُ الْمُصَیْطِرُونَ». یعنی نه روزی مردم در اختیار آنان است، نه وحی، نه سرنوشت جهان و نه تدبیر هستی. قدرتی که دشمن به آن می‌بالد، در حقیقت قدرتی عاریه‌ای و موقت است.

قدرت پوشالی، سرانجامی جز سقوط ندارد

قرآن سپس تصویری تمثیلی ارائه می‌دهد که «أَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ یَسْتَمِعُونَ فِیهِ» آیا نردبانی به آسمان دارند که از اسرار غیب آگاه شوند؟

این تعبیر، ادعای دروغین دشمن درباره آینده و سرنوشت جهان را به تمسخر می‌گیرد. مشرکان گمان می‌کردند آینده از آنِ آنان است و پیامبر شکست خواهد خورد، اما قرآن اعلام می‌کند هیچ راهی به علم غیب ندارند.

در ادامه، همه تکیه‌گاه‌های خیالی آنان ـ از فرزند پنداشتن فرشتگان برای خدا گرفته تا توطئه علیه پیامبر با استدلال‌های روشن باطل می‌شود. حتی درباره نقشه‌های دشمن می‌فرماید که «أَمْ یُرِیدُونَ کَیْدًا فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ» اگر نقشه‌ای می‌کشند، در حقیقت خودشان گرفتار همان نقشه خواهند شد.

المیزان این آیه را بیان یکی از سنت‌های همیشگی الهی می‌داند، اینکه مکر دشمن در نهایت به خود او بازمی‌گردد و جبهه باطل، قربانی طراحی‌های خودش می‌شود.

وعده قطعی عذاب، پایان غرور مستکبران

پس از ابطال ادعا‌های دشمن، قرآن از سرنوشت او سخن می‌گوید. آیه «وَإِنَّ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا عَذَابًا دُونَ ذَلِکَ» خبر می‌دهد که ستمگران پیش از عذاب بزرگ آخرت نیز گرفتار مجازات خواهند شد.

علامه طباطبایی این عذاب را هم شامل شکست‌ها، ناامنی‌ها، خواری اجتماعی و نابودی قدرت‌های ظالم در دنیا می‌داند و هم مقدمه‌ای برای عذاب اخروی. به تعبیر قرآن، بسیاری از آنان حقیقت را نمی‌دانند و تصور می‌کنند تأخیر در مجازات، نشانه رهایی است در حالی که این تنها فرصتی موقت است.

از نگاه قرآن، هیچ قدرتی هرچند بزرگ و مجهز، نمی‌تواند در برابر اراده الهی دوام بیاورد. تاریخ نیز بار‌ها این حقیقت را نشان داده که حکومت‌های متکبر، سرانجام در اوج اقتدار فروپاشیده‌اند.

دست برتر جبهه حق؛ صبر، تسبیح و اعتماد به وعده الهی

سوره طور با توصیه‌ای امیدبخش به پیامبر پایان می‌یابد. خداوند می‌فرماید که «فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنَا»؛ در برابر فرمان پروردگارت شکیبا باش، زیرا تو در برابر دیدگان ما هستی. المیزان این تعبیر را نشانه نهایت حمایت و مراقبت الهی از جبهه حق می‌داند.

پیروزی حق، تنها با ابزار مادی رقم نمی‌خورد، بلکه صبر، استقامت، ذکر خدا و اتصال دائمی به او، پشتوانه اصلی این پیروزی است. از همین رو آیات پایانی، پیامبر را به تسبیح خدا در شب و هنگام طلوع ستارگان فرا می‌خواند، عبادتی که روح مقاومت را زنده نگه می‌دارد.

جمع‌بندی آیات پایانی سوره طور این است که جبهه باطل، هرچند پرهیاهو و قدرتمند به نظر برسد، از درون تهی و بی‌منطق است. همه ابزارهایش موقتی و همه نقشه‌هایش محکوم به شکست است. در مقابل، جبهه حق اگر بر ایمان، صبر و توکل استوار بماند، تحت حمایت مستقیم پروردگار قرار دارد و آینده، همان‌گونه که قرآن وعده داده، از آن حقیقت خواهد بود.

منبع: فارس